( غالبا نهر سرده موجوده ) و بالاى آن پلى از آجر بستهاند ، از حرورى تا دهك و رباط يك منزل است ، از حدود دهك و رباط دشت شروع گرديده ، بمنزلى كه موسوم به ( شوراب ) است منتهى مىگردد ابن حوقل و مقدسى نيز مىنويسند : دهك منزلى است از منازل ما بين زرنج و بست كه در حدود زابلستان است ( ابن حوقل ص 305 مقدسى ص 50 ) 3 - اين دهك همان دهكى است ، كه شاعر معروف مسعود سعد سلمان مدت هفت سال در يكى از قلاع محكم آن محبوس بود چنانچه گويد :
هفت سالم بسود سو و دهك * پس از انم سه سال قلعهء ناى
پس از روى اين همه مآخذ و تشريحاتى كه در بالا مذكور آمد ، اين نتيجه بدست مىآيد ، كه مشهد واقعى سلطان نامدار در قريهء دهك غزنى است ، ولى مدفن وى در غزنى واقع است [ ( 1 ) ] موجز نگارش دوست فاضلم آقاى گويا اين بود كه نوشته آمد ، ولى مرا درين مورد فكر ديگرى است كه در سطور آينده شرح مىدهم .
دهيك موجوده ( 6 ) كروهى غزنه راهمان ( دهك ) مسعود سعد سلمان و ابن حوقل و مقدسى پنداشتن محل تأمل است . زيرا البيرونى كه ساكن غزنه بوده و اكثر امكنه و مقامات را به چشم خويش هم ديده است ، در الصيدله گويد : كه اسطوخودوس از لنجستان به غزنه آورده مىشود كه در بين پرشاور و ارض هند در ميان جبال افغانيه به طرف دهك واقع است [ ( 2 ) ] و در جاى ديگر همين كتاب مىنويسد : زرنب اوراق خوشبوئى است ، كه از لنجستان بين دهك و پرشور آورده مىشود [ ( 3 ) ] پروفيسور زكى وليدى توغان استاد تاريخ دار الفنون استانبول كه انتخابات آثار البيرونى را تحشيه و طبع كرده ، در حاشيت الصيدله گويد :
كه دهك عبارت از داككا ( دكه ) موجوده است ، كه بر سر حد افغانستان در راه پشاور واقع است .
پس ( دهك ) غزنه را كه در ( 6 ) گروهى اين شهر اكنون واقع است ، نمىتوان مقتل سلطان پنداشت ، چه اين سخن با قول ابن اثير و مؤلف طبقات نقيض مىافتد ، به اين معنى كه سلطان در ( دميك ) شهيد گشت ، بعد از ان محفه وى را از پشاور و كوههاى تيراه و مساكن اوغان به كرمان
هامش
[ ( 1 ) ] مجلهء كابل ج 4
[ ( 2 ) ] الصيدله ورق 18
[ ( 3 ) ] الصيدله ، ورق 66 -