( 33 ) فتوحات سلطان غياث الدين
راجع به تصحيح اسماء و معلومات جغرافى برخى از شهرها و بلاد ، كه در جملهء فتوحات سلطان غياث الدين ذكر رفته و اختلاف ضبط نسخ آن را در ذيل صفحه نشان دادهام ، شرح ذيل خواندنى است :
هرات ، و داور ( زمينداور ) فارس ، تالقان ، نيشاپور ، لوهور ( لاهور ) مرو الرود ، نيمروز ، سجستان ، فوشنج ( غربى هرات ) زابل ، غزنين ، كابل ، عراق ، ( ماوراى خراسان طرف غرب ) بلادى است ، كه اكنون هم اكثر آن مشهور است .
اما كاليوان يا كالين يا كاليون شهرى بود ، در بادغيس و شمال هرات كه در حواشى كتاب مكررا شرح داده شد ، و كاليور نسخهء اصل سهو است ، و اين قلعه بعد از دوره غوريان در عصر آل كرت نيز شهرت زياد داشت و سيفى هروى در تاريخ هرات بارها ذكر آن را مىنمايد ، و مشاهير كاليوين را مىآورد ، و گاهى آن را مرادف حصار نرتو نيز شمرده است ( ص 81 ) كه بحصار نريمان شهرت داشت ، و روضهء الصفا شرحى در ان باره ميدهد .
فيوار كه در يك نسخه بنوار ، و در ديگرى فروار نوشته شده ، همان فيوار يا پيوار است ، كه در شمال هرات اندر قادس واقع بود ، و در حواشى كتاب آمد ، و ياقوت آن را با سنجه ( سنگه ) بنام بيوار از شهرهاى غرجستان مىشمارد [ ( 1 ) ] شايد ( فروار ) يكى از نسخ ( قزدار ) باشد ، كه قرار ضبط جغرافيانگاران ( قصدار ) از بلاد طوران ( بلوچستان حاليه ) بود ، و اكنون خضدار است .
قلعهء سيفرود درين كتاب مكررا ذكر رفته ، و سيف برد نسخهء اصل سهو است ، غزستان بلا شبهت غرستان يا غرجستان است كه شرح آن درين تعليقات داده شد .
خرروان يا خزروان همان جرزوان يا گرزوان جوزجانان است ، كه در حواشى كتاب شرح دادم ، نقطهء ( ج ) تبديل شده است ، و اين شهر در تاريخ هرات سيفى هروى نيز به صورت جرزوان و حرزوان و غيره بسيار مىآيد ، و عبارت از گر زيوان موجودهء ميمنه است ،
هامش
[ ( 1 ) ] اراضى خلافت شرقى ص 416