هنود است ، كه در آنجا مسلمانان نيز زيادند ، و غالب باشندگان آن هندواند . [ ( 1 ) ] البيرونى مىنويسد : كه وادى ويهند مجراى درياى سند است ، كه آبهاى كابل و غوروند ( غوربند موجوده ) و پنجهير ( پنجشير موجوده ) و لبنگا يعنى لمغان و غيره يك جا شده ، نزديك بر شاور ( پشاور ) در پايان شهر قندهار يعنى ويهند بدرياى سند افتد [ ( 2 ) ] علاوه بر ان البيرونى تصريح كند : كه ويهند در وادى سند قصبهء قندهار است و آب سند در آنجا بگذرد ، كه هنديان آن را نهر ذهب خوانند [ ( 3 ) ] بقاياى اين شهر تاريخى اكنون بنام هند
Hund
در حصهء شمالى ملتقاى درياى كابل و سند در صوابى مردان ولايت پشاور موجود است ، و مورخ كشمير كلهانا
Kelhana
آن را بنام اودها هنداپوره ، و جولين آن را
Ohind
ضبط كرده است [ ( 4 ) ] اما پرشاور كه درين فقره ذكر شده همين پشاور موجوده است ، كه پرشاور و پرشور ، پرشاپور ناميده ميشد ، و مورخان آن را به همين صور ضبط كردهاند ، و درين كتاب هم مكررا پرشاور ذكر مىگردد ، ولى آب سدره هم درين كتاب مكرر مذكور مىافتد ، كه ضبط آن ( سودره ) هم آمده [ ( 5 ) ] و در اكثر تواريخ عربى و فارسى مانند بيهقى و گرديزى و طبقات ناصرى و آداب الحرب و غيره اين نام به همين صور مىآيد ، و راورتى گويد : كه سدره يا سودره نام قديم چناب است ، كه خود اهل هند ( سد هورا ) هم مىگفتهاند . چون ويهند بر كنار راست درياى سند واقع بود بنابران در اين جا بجاى سدره ( سند ) صحيح خواهد بود .
( 21 ) درهء خمار
منهاج سراج جوزجانى درهء خمار را در موقعى ذكر كند ، كه سلطان عبد الرشيد غزنوى عساكر خود را به فرماندهى طغرل ، بدفع الپ ارسلان شاه سلجوقى كه از جانب طخارستان بغزنه روى آورده بود ، مىفرستد ، و در پيش درهء خمار الپ ارسلان را مىشكند . . .
( طبقه 11 - ذكر عبد الرشيد بن محمود )
هامش
[ ( 1 ) ] احسن التقاسيم ص 477 - 485
[ ( 2 ) ] كتاب الهند ، ج 1 ص 347
[ ( 3 ) ] الجماهر فى معرفة الجواهر ، ص 236 و منتخبات قانون مسعودى ص 30
[ ( 4 ) ] يادداشتهاى پشاور ، ص 9
[ ( 5 ) ] الكامل ابن اثير ، ج 12 ص 97