( 17 ) حاكم الشهيد و شمس الائمه سرخسى
در طبقهء ( 9 ) شرح احوال نوح بن نصر ، مؤلف امام شمس الائمه ابى الفضل محمد بن الحاكم السرخسى صاحب مختصر كافى را وزير آن پادشاه مىنويسد ، و اين همان شخصى است ، كه نام وى محمد بن محمد الحنفى و مشهور به حاكم الشهيد است و بقول حاجى خليفه در ( 334 ه ) از جهان رفته و كتاب ( كافى فى فروع الحنفيه ) ازوست ، [ ( 1 ) ] ولى طورى كه مؤلف طبقات نوشته ، اين امام بزرگ بنام شمس الائمه سرخسى مشهور نبوده ، و شهرت وى ، الحاكم الشهيد است . كه حادثهء شهادت او را هم مؤلف در ( 335 ه ) مىنويسد ، حاكم شهيد در كافى خويش احكام مبسوط محمد بن الحسن و جوامع او را فراهم آورد ، و كتابى را نوشت ، كه در نقل مذهب حنفى معتمد عليه است . و نسخهاى از اين كتاب در مخطوطات مكتبهء مصر محفوظ است .
اما شمس الائمهء سرخسى امام معروف ديگريست ، كه شايد مؤلف ما را در نامهاى امامين خلطى دست داده باشد ، اين شخص بقول حاجى خليفه شمس الائمهء محمد بن احمد بن ابو سهل سرخسى است ، كه بسال ( 483 ه ) از جهان رفته ، و كتاب معروفش مبسوط سرخسى است در شرح مبسوط حاكم الشهيد كه در ( 15 ) جلد در محبس اوزجند نوشته است [ ( 2 ) ] شمس الائمهء از فقهاى معروف حنفيان است ، كه مؤلفاتش در بين اهل علم معروف و تاكنون متداول است ، و در اكثر مسايل بدرجهء اجتهاد رسيده ، و امام عصر و حجت زمان است ، از مؤلفات ديگر وى كه بسيار معروف است كتابى است در اصول فقه ، و شرح السير الكبير [ ( 3 ) ] و شرح مختصر طحاوى در پنج جزو و مبسوط سابق الذكر كه شرح كافى حاكم الشهيد است ، سرخسى از علامه روزگار شمس الائمه عبد العزيز احمد الحلوانى
هامش
[ ( 1 ) ] كشف الظنون ج 2 ص ، 131 ، بقولى محمد بن محمد بن احمد بن عبد اللّه بن عبد المجيد بن اسماعيل بن الحاكم مشهور به حاكم شهيد ، در ربيع الاخر ( 344 ه ) شهيد شده ( فهرست كتابخانهء خديويه ، ج 3 )
[ ( 2 ) ] كشف الظنون ج 2 ص 230 -
[ ( 3 ) ] سير كبير تصنيف آخرين امام محمد است ، كه سرخسى شرح آن را در اوزجند روز دوشنبه غره ذى قعده ( 479 ه ) آغاز كرد ، و در مرغينان ، بتاريخ روز جمعه 20 ربيع الاول ( 480 ه ) از ان فراغ يافت ،