علم و قضا و اداره ، بنابران مؤلف نجيب الطرفين بوده ، در محيط علم و ادب پرورش ديده بود .
تاريخ تولد مؤلف
از تاريخ تولد مؤلف و مولدش بطور حتم و يقين خبرى نداريم و خود مؤلف هم بدان تصريحى نكرده ولى از اشارات متفرقه و متعددهء مؤلف مىتوان درين باره چيزى را استنباط كرد :
دورهء طفولت مؤلف تا سن بلوغ در حرم ملكه سابقة الذكر گذشته ، و مادرش هم در فيروزهكوه بود و اخوال وى هم به خدمت ملك الحاج علاء الدين محمد بن ابى على كه پسر عم هر دو سلطان غياث الدين و معز الدين بود مخصوص بودند .
اشارات خود مؤلف كه مىتوان تاريخ تولد وى را از ان بر آورد چنين است : من در سن هژده سالگى بودم در شهور سنه سبع و ستمائة بر در سراى ] سلطان در حضرت فيروز كوه . . . . » [ ( 1 ) ] اگر اين اشارت مؤلف را اساس قرار دهيم بايد تولد مولف را ( 589 ه ) بدانيم كه راورتى نيز همين تاريخ را معتبر شمرده و در شرح حال مؤلف در آغاز ترجمهء كتاب ذكر داشته است و آقايان سعيد نفيسى و عباس اقبال كه دو تن از دانشمندان معاصر ايرانند نيز تاريخ تولد وى را همين ( 589 ه ) شمردهاند [ ( 2 ) ] 2 - در آغاز طبقهء 17 جائى كه مؤلف كتاب ، نسب نامهء سلاطين غور را ذكر كند گويد :
« و نويسندهء اين كتاب در شهور ( 602 ه ) آن را در حرم محترم خداوند جهان ماه ملك در پيش تخت معظم او در نظر آورده است » بعد ازين مؤلف شرح تأليف نسب نامهء مذكور را از زبان آن ملكه نقل و روايت مىكند ، و مطالب نسب نامهء را هم تا جائى مينويسد .
پس اگر قرار قول اول ، تولد مؤلف را در ( 589 ه ) بدانيم ، بايد درين وقت سيزده ساله باشد ، كه نقل چنين روايت از اوان سيزده سالگى ابعد به نظر مىآيد ، ولى چون مولانا از دودمان علمى بود ، و در محيط دانش و فرهنگ پرورش ديده بود ، شايد در اوقات طفولت و در سن 13 سالگى لياقت ديدن كتاب را داشت ، كه مطالبى را از ان عهد و از ان كتاب بذهن سپرده و در طبقات نقل كرده باشد .
هامش
[ ( 1 ) ] طبقه 17 آخر ذكر ملك علاء الدين محمد
[ ( 2 ) ] سالنامه 1317 فارس ، تاريخ استيلاى مغل ص 483