زمستان آن افواج و حشم [ هاى ] مغل ، كه به اطراف رفته بودند قتال كردند ، چون خبر كشتن شحنهگان بچنگيز خان رسيده بود ، فرمان داد ، كه آن خلق را من كشتهام ، از كجا زنده شدند ؟ درين كرت فرمان چنان است كه سر خلق از تن جدا كنند ، تا زنده نشوند .
برين جمله همه شهرهاى خراسان را بار ديگر ، خراب كردند و [ در ] لشكريكه بدر سيستان رفته بود ، سيستان را به جنگ بگرفتند ، و در هر كوى [ ( 1 ) ] و در هر خانه جنگ بايست كرد ، تا بر خلق دست يافتند ، كه مسلمانان سيستان ، از زن و مرد ، خورد و بزرگ ، جمله جنگ كردند از كارد و [ به ] تيغ تا همه كشته شدند ، و عورات همه شهادت يافتند و لشكريكه بدر هرات رفته بود ، در هرات خواجهيى بود ، چنانچه به تقرير پيوسته است او را خواجه فخر الدين عبد الرحمن عبرانى [ ( 2 ) ] صراف گفتندى ، خواجه در غايت ثروت [ ( 3 ) ] و احترام ، درين كرت او شهر هرات را چند روز نگاه داشت ، و ملك مبارز الدين سبزوارى [ ( 4 ) ] از حصار فيروز كوه منهزم بهرات آمد [ ه بود ] او را سر لشكر ساخته بودند چنين روايت كردند كه چون هرات [ را ] درين كرت بكشادند اين ملك مبارز الدين مردى پير و خوب منظر [ ( 5 ) ] بود ، در ميان شهر سوار شد ، و سلاح پوشيده با برگستوان ، و نيزه گرفته جهاد مىكرد ، تا شهادت يافت ، و اللّه اعلم بحقايق الاحوال
حديث ( فتح ) قلعه كاليون [ ( 6 ) ] و فيوار [ ( 7 ) ] از لشكر مغل
هامش
[ ( 1 ) ] اصل : كوهى
[ ( 2 ) ] كذا در اصل و راورتى ، مط عبرانى ، مب : عبرانى راورتى گويد ، عراقى هم نوشته شده ، كه در روضة الصفا و حبيب السير ( عبرائى يا عرب ) خوانده مىشود
[ ( 3 ) ] در اصل خوب خوانده نمى شود
[ ( 4 ) ] اصل و مط و مب : شيرازى ، راورتى : سبزوارى ، در نسخ خطى مط سبزوارى با سردارى هم بوده ، ولى مؤرخين ديگر هم سبزوارى نوشتهاند
[ ( 5 ) ] مط و مب : خوش منظر
[ ( 6 ) ] اصل : كاليور .
مط و مب و راورتى : كاليون ، و طورى كه در حديث گذشتن چنگيز بر جيحون گذشت : همين كاليون صحيح است كه حصنى بود بين جبال باد غيس و هرات ( مراصد ) و در تاريخ سيستان ( ص 397 ) ملك مجد الدين كاليونى آمده كه ازينجا بود ،
[ ( 7 ) ] كذا در تمام نسخ طورى كه گذشت اين قلعه را مؤلف در قادس ميداند ، كه در شمال هرات در بادغيس واقع است ، ياقوت نام اين قلعه را ( فيوار بيوار ) در غرجستان مىبرد ، و گويد كه درين باره چيزى بدست نيامد ، و يا يكى از سكنهء اين جايها ملاقات دست نداد ، اين حصن و سنجه ( كه پيشتر ذكر شد ) در بين كوهها واقعست ( جغرافيهء اراضى خلافت شرقى ص 417 )