مبارك رمضان هرقدر وجه و سرمايه خواسته باشند جمع كنم ، به شرط اينكه كار از روى صحت باشد ، ايها الناس ، من مكرر خدمت شما عرض كردهام حالا هم عرض مىكنم ما مردم ايران جاهليم ، بدون معلم و مربى و استاد هيچ كار ما درست نمىشود .
بفرمايش جناب . . . . . . پرنس ملكم خان اگر ما خواسته باشيم يك كارخانه كبريت سازى تشكيل بدهيم بدون معلم خارجه محال است . اگر خواسته باشيم يك كارخانه ريسمان سازى بسازيم مسلما محتاجيم به يك نفر معلم خارجه . اگر بخواهيم يك كارخانه چلوار بافى تشكيل بدهيم بدون معاونت يك نفر معلم خارجه محال است و قس على هذا تمام كارها ، اما مى خواهيم يك بانك ملى تشكيل بدهيم بدون معلم ، و اين نمىشود . حالا يك گريز هم بزنيم آيا اداره كردن يك وزارتخانه دولتى به قدر يك كارخانه صابونپزى علم لازم ندارد ؟ چگونه ما ايرانيها بدون معلم خارجه نمىتوانيم يك قوطى كبريت فرنگى بسازيم و يا يك عدد قورى يا استكان يا يك لامپا بسازيم ؟ لا بد محتاج به معلم خارجه هستيم ، اما از براى اداره كردن وزارت ماليه يا وزارتخانه عدليه و غيره اصلا وزراى ما محتاج به علم خارجه نيستند ، خدا شاهد است اين وزراى ما خيلى بىانصاف هستند . از براى گلخانههاى خودشان گلكار از خارجه مى آورند و در ماه هزار تومان و دو هزار تومان مواجب مىدهند ؛ از براى مشق پيادهنظام معلم و مشاق خارجه مىآورند ، اما از براى ترتيب دخلوخرج مملكت و ادارهء ماليه عقل خودشان را كافى مىدانند ، مختصر اينستكه تا وزراى ما و مجلس مقدس از دول بىطرف مردمان عالم جلب نكنند محال است اين ادارههاى ما و اين وزارتخانههاى هشتگانه مرتب شود . هرروز تقصير را به گردن اين وزير و آن وزير مىاندازيم ، هى اين كابينه را عوض مىكنيم و كابينه ديگر را به جايش نصب مىكنيم ، اما اگر اداره مرتب باشد و چرخ راه بيفتد هركس مدير باشد كارخانه را مىگرداند ، يك نكته كوچك هم هست كه بايد عرض كنم ، اگر بگوييد ترتيب هراداره و قانون هروزارت را از روى قانونهاى خارجه ترجمه مىكنند عرض مىكنم اين هم ناقص است ، مثل اينكه كسى بگويد بچههايى كه مىخواهند طبيب بشوند محتاج به درس خواندن و معلم نيستند . ما از براى آنها بعضى از كتب طبيه خارجه را ترجمه مىكنيم از روى همان كتاب رفتار كنند . هرعاقلى مىداند اين حرف بىمعنى و ناقص است .
بايد در نزد معلم صحيح درس خواند ، و مدتها مشغول عمل يدى و نسخهنويسى در نزد طبيب حاذق شد ، همين قسم وزير بايد درس بخواند و از طفوليت هم درس خوانده باشد ، هم در نزد استاد مشغول خدمت در آن اداره وزارتخانه بوده باشد ، بعبارة اخرى وزير مثل طبيب بايد ديپلم داشته باشد و با بصيرت باشد ، ديگر اين مطلب خيلى طويل الذيل است و امشب بس است .
بقيهء مواعظ آقاى آقا سيد جمال الدين در معنى حقوق « 1 »
بسم اللّه الرحمن الرحيم خدمت آقايان خود حفظهم اللّه عرض كردم كه خداوند از براى
هامش
( 1 ) - شماره 23 مورخ پنجشنبه نهم رمضان 1325 .