بايد از حكم و حد قانون تجاوز كنى . ديگر نمىتوانى بگوئى الناس مسلطون على اموالهم و انفسهم . من مختارم ، دلم مىخواهد هركارى كه دلم مىخواهد مىكنم ، جواب مىدهند اين قاعده در وقتى هست كه باعث ضرر ديگرى نشود ، مثلا شما اگر يك خانه داشته باشيد در يك جاى خلوتى مثلا در بيابان ، آنوقت شما مختاريد هرقسمتى بخواهيد خانه خود را مىسازيد ، چاه در هركجاى خانهات بخواهى حفر مىكنى ، درها و پنجرهها به هرطرف بخواهى باز مىكنى .
اما وقتى كه اين خانه در محله باشد . و اطراف خانهات خانهها باشد ، آنوقت شما نمى توانيد چاه در بيخ ديوار خانه همسايهات بكنى ، نمىتوانى درى يا پنجرهاى به طرف خانه همسايهات باز كنى ، اگرچه پشت ديوار خانهات حريم خانهء شما است . اگر معبر عام باشد نمىتوانى پشت خانه خودت چيزى بسازى و معبر عام را ضبط كنى .
حالا مىفهميد كه چرا محتكر ملعون است ؟ به جهت اينكه اين گندمى كه او انبار كرده است و حبس نموده است اگرچه ملك او است و او صاحب گندم است و لكن خداوند فرموده است بيشتر از قوت سال خودت ذخيره مكن . اين حق تمام افراد مسلمانان است كه در اين شهر هستند .
شما ايرانيان تا پارسال اصلا نمىدانستيد كه شما رعايا هم در اين آب و خاك وطن عزيزتان كه اسمش ايران است صاحب حق مىباشيد ، بلكه به عكس يقين داشتيد كه تمام اين حقوق مختص است به اعيان و اشراف و وزرا و امرا و علما و بزرگان . و اعتقاد شما اين بود كه همين قسم كه خداوند انعام و چهارپايان را از براى منفعت بنى نوع انسان خلق فرموده است ديگر گوسفند و شتر و گاو و الاغ و اسب هيچ ملاحظهاى در خلقت آنها نشده است مگر فقط محض آسايش و راحتى و آسودگى بنى نوع انسان ، همين قسم خيال مىكرديد كه در خلقت شماها هم خداوند هيچ غرضى نداشته است مگر آسايش و راحتى و آسودگى اين اعيان و اشراف و رؤسا .
قال اللّه تعالى
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينا أَنْعاماً فَهُمْ لَها مالِكُونَ وَ ذَلَّلْناها لَهُمْ فَمِنْها رَكُوبُهُمْ وَ مِنْها يَأْكُلُونَ وَ لَهُمْ فِيها مَنافِعُ وَ مَشارِبُ أَ فَلا يَشْكُرُونَ
« 1 »
حاصل ترجمهء آيه وافى هدايه شايد اينست كه خداوند مىفرمايد ما خلق فرموديم از براى راحت بنى نوع انسان چهارپايان را كه انسان مالك آنها بشود ، و چهارپايان را ذلول و رام كرديم از براى انسان . بعضى از آنها را سوار مىشوند ؛ بعضىها را از گوشتشان مىخورند ؛ بعضىها را از شيرشان مىخورند ؛ بعضىها را از پشمشان منفعت مىبرند ؛ بلكه يك حيوان را هم سوار مىشوند هم از گوشتش مىخورند هم از شيرش مىدوشند ، هم از پشمش لباس مىدوزند ، مثل شتر . حالا اين اربابها خوب است وقتى كه اين آيه را مىخوانند متذكر شوند كه علاوه بر انعام خداوند اين رعاياى بيچاره را كانه از براى آنها خلق كرده است ، و آيهء
أَنَّا خَلَقْنا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينا
رعايا
فَهُمْ لَها مالِكُونَ .
منزه است پروردگارى كه خلق كرده است از براى اين اعيان و اشراف و اربابها رعايا را كه اين اربابها نسبت به رعاياى خودشان مثل همان بنى نوع
هامش
( 1 ) - آيههاى 71 ، 72 و 73 سورهء يس سورهء 36