دارند . اگر سلطان به حق خودش با رعيت رفتار كرد و به طريق عدالت رفتار كرد و رعيت هم به حق خودش عمل كرد و سر از اطاعت سلطان نپيچيد آنوقت مملكت آباد مىشود و راه راست معلوم مىشود . و دين خدا رواج مىگيرد ، و دست دشمنان دين و دولت از رخنه كردن در بنيان دين و تخريب اساس سلطنت كوتاه مىشود ، و كسى نمىتواند به هواى نفس عمل كند .
به عكس اگر سلطان به وظيفهء خودش عمل نكرد و ظلم كرد و به طريق عدالت با رعيت رفتار نكرد و رعيت هم به وظيفهء خود عمل نكرد و اطاعت سلطان ننمود لازمه اين دو مخالفت اينكه مملكت خراب مىشود و طمع اجانب در تصرف مملكت زياد مىشود ؛ و هركس به هواى نفس خود عمل مىكند و دين خدا ضعيف مىشود . بالجمله باعث هرجومرج و اختلال كار ملك و ملت مىشود .
مثل اينكه تمام شماها تا پارسال در تمام شهرهاى ايران صدق فرمايش امام عليه السلام را به رأى العين مشاهده مىكرديد و تمام سببش همين بود كه نه سلطان به حق خودش رفتار مىكرد و نه رعيت به حق خودش عمل مىكرد . از طرف حكام و اولياى دولت عدالت نبود ، و از طرف رعيت و عموم ملت اطاعت .
اين بود كه كار مملكت يكسره ضايع و هرجومرج بود . هركس چهار نفر نوكر داشت و صبح زودتر از خواب بيدار مىشد حاكم و فرمانفرما بود . در واقع ملوك الطوائف بود . هر كس مال هركس را مىخواست مىخورد ، و به هركس زورش مىرسيد تحكم مىكرد . نه كسى در حياتش آسوده بود و نه كسى بعد از مردنش . بزرگان هرشهرى در آن شهر وارث اموال مردم بودند . به قسمى كار ايران هرجومرج بود كه همسايگان جنوبى و شمالى سالهاى سال بود ايران را ملك خود مىدانستند .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
بقيهء مواعظ آقاى آقا سيد جمال واعظ در معنى حقوق « 1 »
عرض كردم خدمت آقايان خودم حفظهم اللّه تعالى كه تمام افراد مسلمين بر گردن يكديگر حقوقى دارند بلكه هرانسان صاحب حق است به اين معنى كه شخص جنابعالى تا در خانهء خودت تنها نشستهاى و كسى پهلوى شما نيست ، هرقسم دلت بخواهد مىتوانى بنشينى . بخوابى برهنه باشى ، فرياد بزنى ، قمه در دستت بگيرى ، به هرطرف ميل دارى بگردانى ، دور سر خودت بگردانى ، دور سر خودت چرخ بدهى ، تفنگ بيندازى ، ششلول دربكنى ، همه چيز را مختارى ، كسى نمىتواند ترا منع بكند كه چرا فرياد مىزنى چرا برهنه شدهاى چرا تفنگ مىاندازى .
اما وقتى كه چند نفر شديد آنوقت حقوقى اينجا پيدا مىشود از براى طرفين ، يعنى آن وقت نمىتوانى برهنه بشوى ، چونكه ناظر محترم در كار است ، اگر باعث اذيت رفيقت باشد نمىتوانى فرياد بكنى . آنوقت نمىتوانى قمهء خود را برهنه كنى و اشاره به شكم رفيقت مثلا بكنى . نمىتوانى ششلول طرف رفيقت رها كنى . بعبارة اخرى حالا شما چونكه تنها نيستى
هامش
( 1 ) - شمارهء 21 مورخ پنجشنبه سوم شعبان 1325