« اينكه نوشتهايد اگر خبطى و يا خطائى يا رفتارى كرده باشيد كه مايهء دلخورى ما شده باشد به ياد شما بياوريم كه در آتيه ترك آن بشود ، خدا شاهد است كه بجز خدمت و صداقت و دولتخواهى مفرط و عشق بخدمات دولت و درستكارى چيزى از شما نهتنها در اين يك ساله بلكه از اول نوكرى شما الىحال كه صدارت اعظم داريد ، نديده و نشنيدهام . الحمد للّه جز خوبى چيزى نيست كه نوشته شود . زياده فرمايشى نبود 1289 چهارم شهر رمضان بيچى ئيل » .
« زياده فرمايشى نبود » فرمول خاتمهء دستخط شاه استبدادى است ولى قدرى در لحن اين دستخط تأمل نمائيم . من از شاههاى قبل و بعد از ناصر الدين شاه حتى در زمان مشروطه سهل است در دورهء بىلجامى سلطنت مظفر الدين شاه ضعيف النفس كه همهكس در دربار كوس « لمن الملكى » ميزد نظير اين بيانات و ادب كتابت و تشويق و تحسين از خدمتگزاران نديدهام .
دولت ايران دولت مقننه مىشود
سومى لايحهء قانونى است كه تهيه كرده و بامضاى شاه رسانده است كه بواسطهء اهميت آن عينا در اينجا نقل ميكنم :
« محسنات تشكيل دربار اعظم را مكرر بندگان اقدس همايون شاهنشاهى خلد اللّه ملكه و دولته بيان و تصديق فرمودهاند . باقتضاى همان فرمايشات ملوكانه اين دولت ابدمدت بايد حكما يك هيئت رسمى داشته باشد . فوايد چنان هيئت رسمى با منطورات جديده شاهانه از براى دولت عليه ايران محسوس است . بخصوص از براى اين عهد كه بندگان اقدس شاهنشاهى عازم مسافرت فرنگستان هستند ، در غياب همايون زياده از حد لازم است كه دولت ايران يك هيئت رسمى و يك صورت باعظم و شكوهى داشته باشد .
خلاصهء اصول دربار اعظم را عرض كردهام چون اين معانى در اين صفحات چندان بروز و ظهورى نداشتهاند به نظر خيلى ساده و سهل و بىنتيجه خواهد آمد . همينقدر عرض مىكنم كه انتظام كل امور دولت بسته به اين چند فقره مطالب ساده است . نتايج اين مطالب را بايد در امتحانات ساير دول مشاهده كرد . اميدوارم كه از يمن تربيت و تقويت همت شاهنشاهى بر اين اساس ساده يك بنائى ساخته شود كه نام نامى شاهنشاهى را تا انقراض تواريخ مايهء تشكر ملت ايران و موجب تمجيد كل آيندگان بسازد . »
در اين مقدمهء لايحهء قانون خود صدراعظم خويش را مترجم منويات شاه و اين تأسيس را زادهء افكار او جلوه ميدهد زيرا با پادشاه مستبد جز اين نبايد رفتار كرد ولى در آخر براى اولين دفعه اهميت تشكر ملت را هم بشاه تذكر ميدهد و ضمنا حالى مىكند كه عظم و شكوه هر دولت به تشكيلات دولتى آنست و براى اينكه يك دولت در جامعه دول اروپا بودونمودى داشته باشد ، لازم است تشكيلات آن هم داراى اساس درست و حسابى باشد . بعد از مقدمه بتشريح تشكيلات خود پرداخته است .
تشكيل دربار اعظم
سركار اعليحضرت اقدس همايون شاهنشاهى كل امور دولت را در ميان نه وزارت و يك صدارت تقسيم خواهند فرمود