مراسم به حضور پذيرفتن در ديوان عام انجام مىگرفت و پس از يك گفتوگوى كوتاه نامهاى كه سفير همراه داشت به وسيلهء يكى از كاركنان دربار تقديم فرمانروا مىشد . سفير فقط به ندرت اجازه داشت مستقيما نامه را تقديم كند . پس از يك صحبت كم و بيش مفصل ، سفير خلعت دريافت مىداشت ، البته پس از اينكه مقدارى اجناس به ويژه قيمتى با خود مىآورد . سپس براى تقديم تمامى هدايا روزى را تعيين مىكردند . در اين ميان نخست ليست هدايا ملاحظه مىشد ؛ فرمانروا آنچه مورد پسندش بود ، انتخاب مىكرد . اگر سفير مقدارى هداياى كوچكتر به حساب خود به آنها اضافه مىكرد ، براى مقام و منزلت خودش خوب بود . گاه نيز فرمانروا با سفرا گفتوگو مىكرد ؛ جهانگير اين كار را با رغبت انجام مىداد - گاه و بىگاه ضمن نوشيدن يك گيلاس شراب ، و با يك شراب خوب به عنوان هديه ، مىشد دل خانان مغول را به دست آورد . ( 4 )
بزرگان كشور سفير را دعوت مىكردند ؛ او اجازه داشت - يا مجبور بود - در شكارها شركت كند و طبيعتا در جشنها حضور يابد : در مراسم وزن كشى فرمانروا ، عروسيها ، مراسم آتش بازى ، خلاصه در همهء موقعيتهايى كه در آنها قدرت فرمانروا به نمايش گذاشته مىشده است .
مدت اقامت سفرا در آگرا يا دهلى طولانى بود - حداقل زمان سه تا چهار ماه بود - برخيها بيشتر از يك سال در دربار مغول مىماندند - يا بايد مىماندند . فقط در موارد كاملا ضرورى شخصى مىتوانسته است پس از يك ماه به كشورش بازگردانده شود .
علاوه بر خلعت و غالبا نيز ساير هدايا ، همانطور كه گفته شد ، سفير پول هم دريافت مىداشته است كه مبلغ آن قابل توجه بوده است - بين 000 / 50 تا 000 / 100 روپيه . برخى از آنان در كنار آن داد و ستد نيز مىكردند كه بدينوسيله درآمد اضافى خوبى داشتند : آنها از ايران يا هر كجاى ديگرى كه آمده بودند اجناسى مىآوردند و در عوض مقدار زيادى اجناس هندى مىخريدند كه سپس در بستههاى ديپلماتيك بدون گمرك از مرز رد مىكردند - عملى كه به حق كمپانى هند شرقى را مىآزرد ، چون از اين طريق سود زيادى را از دست مىداده است ، و سرانجام سفير با تشريفات و خلعت و هداياى در نظر گرفته شده به خانه فرستاده مىشد .
بدينترتيب اين يك موضوع پرخرج ، طولانى ، و كسالتبار بود و به همين سبب در اين ميان از سفراى كم خرجترى استفاده مىشد كه اطلاعاتى سريع مىآوردند . به عنوان مثال مسافران و تجار كه به هر حال در سفر بودند ، از آن جمله بودهاند . در چنين مواردى بيشتر تبادل اطلاعات يا هدايا بين استانداران و ساير اشخاص غيروابسته به خاندان سلطنتى مطرح بوده است ، چون درست در اين سطح تماسهاى ديپلماتيك مهم و زندهاى وجود داشته است .
اينك اگر يك سفير رسمى در زمانى وارد مىگرديد كه روابط ديپلماتيك متشنج و عصبى بود ، در اين صورت با او در واقع برخورد بسيار خوبى مىشد ، ولى اجازه نداشت سلام و تعارفش را تقديم فرمانروا كند .
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 84
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص٨٤