كابل ، باغ « الغ بيك » را نوسازى كرد و مينياتورهاى بابرنامه او را نشان مىدهند كه چگونه بر كار باغبانان كه بيل مىزنند ، تخم مىپاشند ، نهال مىآورند ، و در شال خود بذر حمل مىكنند ، نظارت مىكند . او درختان چنار ، پرتقال ، ليمو ترش ، و انار كاشت و نهر كوچك آبى از سنگ مرمر ساخت . ( 16 ) سه نسل بعد جهانگير از هفت باغ در كابل صحبت مىكند كه يكى از آنها به نام شهرآرا ، به وسيلهء شهربانو خالهء بابر ايجاد شده بود .
ولى هند به نظر بابر بىتمدن رسيده است ، زيرا كه او در آنجا باغى كه به خوبى پرورش داده شده باشد ، نديده است ، كمبودى كه او و بيشتر جانشينانش به صورت اساسى بر طرف كردند .
عشق به باغها ظاهرا در سلسلهء تيموريان - و احتمالا ملل ترك به طور كل - به ويژه آشكار بوده است .
تيمور هر بار وقتى كه خانهاش را در اختيار همسر جديدى قرار مىداد ، عادت داشت براى او باغى اختصاصى درست كند . ( 17 )
اكبر نخستين باغ بزرگ مغول را در سال 1597 در كشمير ايجاد كرد ، اين باغ به اسم نسيم باغ نزديك درياچهء دال است . ولى چه نشاط باغ مشهور ايجاد شده به وسيلهء آصف خان مطرح باشد ، و چه باغهاى شاليمار كشمير كه در سال 1619 به وسيلهء شوهر خواهرش جهانگير احداث شده بود ، به هر حال كشمير دقيقا سرزمين باغهاى مورد آرزوى مغولان شده است . پس از آن باغ شاليمار لاهور قابل ذكر است ، همان تأسيسات بزرگى كه در آن معمارى آرمانى باغ مغول آشكار مىشود : اين يك طرح تقسيم شده به سه قسمت است كه به يك قصر نظم يافته در سه بخش شباهت دارد : بخشى براى مردم ، بخش ديگر براى برگزيدگان ، و بخش سوم براى خانواده . براى اينكه بتوان چنين باغى را ايجاد كرد ، على مردان خان معمار ايرانى دستور داد نهرى به طول بيشتر از 100 مايل از دامنهء كوه تا لاهور بكشند . در شاليمار كشمير در سطح سومين بخش ، كوشك زيبايى از سنگ مرمر سياه بنا شده است .
در حالى كه باغهاى كشمير در اثر موقعيت پست و بلندشان مىتوانند به وسيلهء نهرها با آبشارى كوچك ، سرزنده و با نشاط شوند ، باغ شاليمار در لاهور كه در دورهء شاه جهان ساخته شده است بايد به صورت مصنوعى تراسبندى مىشد تا آبشارهاى پله پله ايجاد شوند .
تقريبا در تمام باغهاى مغول اصول چهار باغ ايرانى تحقق يافته است : يك استخر يا كم و بيش يك بركهء وسيع نقطهء مركزى را شكل مىدهد كه چهار نهر به آن منتهى مىشوند ؛ بين كرتها پياده روهايى در سطح بالاتر قرار دارند كه از روى آنها به سطح چمن و گلها نگريسته مىشود . مسيرها غالبا با آجرهايى كه هنرمندانه نصب شدهاند ، آجر فرش گرديدهاند و در محلهاى شاعرانه كوشكهايى از سنگ مرمر يافت مىشوند ، كوشكها را با علاقه روى سكوهاى وسط درياچه يا بركه مىساختند . اين ضمنا شكل دلخواهى نيز براى آرامگاه بود كه از طريق آن شخص مرحوم در باغهايى كه زيرشان نهرهايى
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص٣٥٣