مطالعهكنندگان گرامى مىگذرد . لازم به توضيح است كه اين مسافرت حدود پنج ماه طول كشيد و شاه در اوايل ذيحجه 1287 به تهران بازگشت .
2 - خاطرات پنجمين سفر ناصر الدين شاه به قم در بازگشت از عتبات عاليات 1287 ه . ق يونتئيل تركى 7
روز سهشنبه بيست و سوم [ شهر ذيقعده ] :
صبح برخاستيم ، امروز بايد به حضرت معصومه ( ع ) برويم ، شش فرسنگ تمام راه است .
رانديم با وزرا و شاهزادگان صحبت كرديم . حسام السلطنه بنا شد به خراسان برود .
خلاصه همهء ما رو به شمال مشرق مىآمديم ، راه كالسكه خوب بود ، قدرى پست و بلند بود ، بعد هموار است . دست راست از دور كوههاى سنگى سياه بلند ، اما نه چندان بلند ، برف هم داشتند ، پيدا بود . محال جاسب و اردهال كرمجگان 8 قم در آن دامنه و درههاست ، ييلاق قم است . « نىزار » هم همان طرفهاست . از راه به آن كوهها فاصله زياد بود . پنج فرسنگ كمتر بيشتر ، دست چپ هم ، اوايل به فاصله دو فرسنگ كمتر بيشتر ، منتهى به كوهها و تپههاى كوچك سرخ و سفيد رنگ مىشود . كمكم در آخر راه نزديك جلگه مىچسبد به تپههاى . . . 9 كوره هم طرف راست ، هم [ طرف ] چپ زمين امروز خشك بود . اما سابقا باريده بوده است . دست راست ، در نزديك ده ساليان كه وقف نجف اشرف است به ناهار افتاديم ، پسر حاجى آقا خان خلج ، يك ميش [ و ] يك قوى سفيد بزرگ شكار كرده آورده بود . ميش را در كورههاى علىآباد ، نزديك « خرتپه » كه نزديك محلات است و آنجاها شكارگاه مشهور است مىگفت زده است ، قو را در