و ملامتى كه به دستگاه چاپار و حيوان وسيلهء مسافرت آن نسبت دادهاند خاطر نشان سازم كه در خط سير از تهران تا شيراز كه پررفتوآمدترين راههاى ايران است ، هم چاپارخانهها از آنچه در ديگر نقاط اين كشور است وضع بهترى دارد و هم اسبها چالاكترند .
بهجاى اسبان وامانده و جادههاى ناهموار كه از خصايص عمدهء مسافرتم از مشهد تا تهران بود ، اين راه به واسطهء وجود كوههائى كه سهل العبورتر است و امكان برخورد و صحبت با اروپائيان كه در تلگرافخانههاى بين راه در فواصل 60 تا 70 ميل مستقر بودهاند و همچنين در پيش داشتن شهرهائى بزرگ با شهرتى جهانى كه در يكى استراحت كافى و در ديگرى اقامتى طولانى مقدورم بود سفر جنوبىام عارى از نگرانى و دغدغهاى شد كه معمولا فكر مسافر را آشفته مىسازد .
در عمل هم ديده مىشود كه اينجاده نه فقط فاقد وسيلهء آسايش نيست بلكه حسن و مزيتى هم دارد . از لحاظ تتبع و تحقيق راجع به ايران مطالب بكر و نابى در اين خط سير نيست و همان راهى است كه تقريبا همهء جهانگردان كه از سمت جنوب به ايران وارد شده و يا از آن عبور كردهاند طى نموده و غالبا تعريفهايى دربارهء آن نوشتهاند . من در اينجا به شرح وافى و كافى فقط آنچه در حال حاضر هست مىپردازم و در باب شهرهاى بزرگ و تاريخى نيز بيش از مسافران دورههاى پيش حق مطلب را ادا خواهم كرد .
جدول ايستگاههاى پستى - در قسمت اول اينجاده يعنى از تهران تا اصفهان جدول ذيل نمودار مراكز پستى و مسافتهاست :
نام ايستگاه / مسافت به فرسخ
تهران با ارتفاع 3800 پا + / -
رباطكريم / 7
پيك / 6
كوشك بهرام / 4
نام ايستگاه / مسافت به فرسخ
كوهرود ( قهرود ) با 7250 پا ارتفاع / 7
بيدشك ( سه + ) جه / 6
مورچه خورت / 6
گز / 6
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 262
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص٢٦٢