وسيلهء پل دلاك طى مىشود و آن پلى سنگى است كه از قرار معلوم دلاك سرشناسى ساخته يا تعمير كرده است . مىگويند شايد اين دلاك در دستگاه شاه عباس خدمت مىنموده است ، سپس جاده به شهر قم مىرسد .
2 - جادهء ارابهرو - راه ديگر كه سيمهاى تلگراف هند و اروپا در كنار آن نصب شده است همان جادهايست كه پدر امين السلطان فعلى در سال 1883 - 1884 ساخته و قصد اصلى هم اين بوده است كه از تليكا و تارانتاس 3 براى مسافرت زوار استفاده بشود و براى آسايش اين جماعت كاروانسراهائى با سردرهاى كاشى در علىآباد و منظريه و قم ساختهاند . فواصل اين نقاط به شرح ذيل است :
از تهران به حسنآباد شش فرسخ ، علىآباد هشت فرسخ ، منظريه پنج فرسخ ، قم شش فرسخ ، جمعا بيست و پنج فرسخ . كار اينجاده لنگ شده است و يا لا اقل از ابتدا درست نگاهدارى نشده بوده است ، ولى چون اين خط را شركت جديد عهدهدار تلگراف تهران - بروجرد - شوشتر از امين السلطان خريده است بعيد نيست به زودى مرتب و مورد استفاده واقع گردد .
درياچهء جديد - اكنون به قسمت جالب توجه داستان مىرسيم . به زودى پس از خاتمهء ساختمان اينجادهء جديد در كويرى كه نامش را ياد كردهام و جادهء قديمى كاروانرو از ميان آن مىگذرد درياچهء شور بسيار وسيعى پيدا شده است . اين موضوع به قدرى توليد هيجان نموده و جالب توجه واقع شده بود كه شاه نيز از آنجا ديدن نمود ، و تعريف اين درياچه به قلم همايونى در روزنامهء ايران شمارههاى 10 و 19 مه سال 1888 درج شده و ژنرال شيندلر آن را ترجمه كرده و با ضميمه كردن نقشهاى در نشريهء انجمن جغرافيائى پادشاهى منتشر گرديد . اعليحضرت بىتأمل وجود درياچه را به آبى كه در كوير مانند چشمههاى زيرزمينى جوشان است نسبت دادهاند ، ولى بايد دو شرح ديگرى را كه در اين باب رايج است ذكر نمود .
بنابر روايت ، سدى در قرهچاى پائين پل دلاك در سال 1883 شكست و آب به زمينهاى گود كوير سرازير شد و بنابر قول ديگر كه بيشتر احتمال صحت دارد سد به خودى خود نشكسته است ، بلكه به وسيلهء امين السلطان يا عمال او عمدا خراب شده
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص٢٦٤