4 - شهر قم در دورهء ناصرى از نگاه ادوارد براون 1
فوريه 1888 ميلادى جمادى الاخر 1305 ه . ق
ادوارد براون - پرفسور زبانهاى خاورى و خاورشناس ( به ويژه ايرانشناس ) دكتر در پزشكى ، نويسندهء توانا و از همه بالاتر هوادار ايران ، در 7 فوريه 1862 در نيوكاسل انگلستان متولد گرديد ، ابتدا به تبعيت از شغل پدر ، مهندس كشتىسازى شد ، ولى پدرش با توجه به عدم علاقهء وى به اين حرفه او را به تحصيل طب در دانشگاه كمبريج واداشت . وى در آن دانشگاه علاوه بر فن پزشكى به فراگرفتن زبانهاى شرقى پرداخت و نزد استادى هندو ، فراگرفتن پارسى و عربى آغاز نمود . چنانچه از يكسو هوش خداداد و از سوى ديگر علاقه و عشق او به فراگرفتن قواعد دشوار ريشهء زبانهاى فارسى ، عربى و هندى ، جوان را دانشپژوهى كامل و پرفسورى تمام عيار به بارآورد . در سال 1887 به گرفتن درجهء دكترى در طب نائل آمد و در سال 1888 چنانكه خود مىگويد توانست كه يك سال دلپسند و خوشآيندى را در ديار ايران با ياران ايرانى بگذراند ، كه كتاب يك سال در ميان ايرانيان رهآورد آن است . به قول آليس ماينز اين نوجوان جذاب ، به زودى فريفتهء تحصيل و غرق قلزم 2 معانى و بيان قرآن و اشعار و تاريخ ايران گرديد و با شور و شعفى كه در سرودل داشته ، در اين درياى معانى غوطهور شده و گنجهاى پرارج فراوانى به پيشگاه ادبيات در ايران تقديم داشته است . وى كه در ژانويه سال 1926 ميلادى برابر با دىماه 1304 خورشيدى در سن 64 سالگى درگذشت ، بيش از 60 كتاب و رساله در شعب گوناگون به زبان انگليسى درآورد كه همهء آنها در شئون ايرانى و مربوط به ايران است . 3
ذيلا خاطرات اين دانشمند ايرانشناس را از سفر به قم به نظر مطالعهكنندگان گرامى مىرساند :
- گرچه شهر تهران و دوستان تهرانى مرا تشويق مىكردند كه در پايتخت ايران بمانم ، اما آرزوى ديدار شيراز ، مرا آسوده نمىگذاشت تا اينكه تصميم گرفتم كه روز هفتم فوريه حركت كنم ، چون روز هفتم فوريه روز تولد من است و من آن را براى آغاز مسافرت روزى باشگون و مبارك مىدانستم .
عاقبت تدارك سفر ديده شد و روز حركت با معطلىها و دفع الوقتهاى معمولى فرا