شاه منزل آمدم . به حمد الله جواب تلگراف تهران آمد . آسوده شدم .
دوشنبه 26 [ شوال ] - امروز از قم بيرون رفتيم . اميرزاده سلطان ابراهيم ميرزا به طرف تهران رفت . چون كار لقب ايشان درست نشد ، يعنى مرحمت نشد ، خيلى دلتنگ رفتند . منزل امروز طايقون است . از دهات خلج است . سر ناهار شاه بودم . بعد منزل آمدم . عصر منزل امين السلطان رفتم . چند برات داشتم حواله گرفتم . فوريه مىگفت چشم عايشه خانم بدتر شده . از قم ميرزا ابو القاسم ساوجى كحال را به چاپارى خواسته بودند .
قبل از ورود او يك طاقه شال به فوريه ، بيست اشرفى به ميرزا نظام داده ، عذر آنها را خواسته بودند . همينكه دواى ميرزا ابو القاسم را ريخته بودند چشمش بدتر شده بود .
باز فوريه را بردند . مىگفت اميد علاج هست .
پىنوشتها :
( 1 ) - ابو القاسم خان ناصر الملك كه تحصيلات خود را در دانشگاه آكسفورد انگلستان گذراند .
( 2 ) - دكتر فوريه طبيب مخصوص ناصر الدين شاه كه فرانسوى بود و خاطرات وى از اين سفر در مجموعهء حاضر درج شده است .
( 3 ) - نام مادر نايب السلطنه منير السلطنه بوده است ر . ك . مهدى بامداد ، همان ، ج 3 ، ص 293 .
( 4 ) - منظور از مشير الدوله ، حاج شيخ محسن خان معين الملك است كه در 2 رجب 1309 ملقب به مشير الدوله گرديد چنانچه مهدى بامداد مىنويسد ، در سال 1309 قمرى پس از فوت يحيى خان مشير الدوله لقب و مشاغل وى به معين الملك واگذار شد ر . ك . مهدى ، بامداد ، همان ، ج 3 ، ص 210 .
( 5 ) - يك كلمه حذف شد .
( 6 ) - دو كلمه حذف شد .
( 7 ) - امامقلى ميرزا عماد الدوله .
( 8 ) - بشير الملك شاطر باشى .
( 9 ) - ميرزا اسماعيل امين الملك برادر امين السلطان .
( 10 ) - اشتلم : به ضم اول و ثالث و لام و سكون ثانى و ميم ، به معنى تندى و غلبه و زور و تعدى كردن باشد بر كسى ، و به زور چيزى گرفتن ( برهان قاطع ) .
( 11 ) - سفرنامهء ابو الحسن خان فخر الملك به عتبات از طرف سازمان اسناد ملى ايران در سال 1372 به چاپ رسيد . ر . ك . از حريم تا حرم ، به كوشش محمد رضا عباسى ( تهران : انتشارات سازمان اسناد ملى ايران ، 1372 ) .