حرم مطهر شدم . آستان را بوسيده زيارت خواندم . مراجعت به منزل خودم نمودم . در ايوان آينه صحن جديد امين السلطان را ديدم . تملقا در خدمتش نشستم و تمجيد زياد كردم . به اتفاق او سر مقبرهء والدهاش رفته فاتحه خواندم و چاى صرف نمودم . بعد به مقبرهء مرحومه مهد عليا والدهء شاهنشاه حاليه كه هزار حقوق به خانوادهء ما دارد رفتم فاتحه خواندم . منزل آمدم شاه در عمارت ديوانى جنب حرم منزل دارد . حاكم قم محمد مهدى خان اعتضاد الدوله داماد شاه است . برف و قند و شيرينى براى من فرستاده بود .
يكشنبه 25 - صبح به حرم محترم مشرف شدم . بعد منزل امين السلطان رفتم . خوابيده بود . جمعى از عارض و معروض و خودى و بيگانه در چادر انتظار نشسته بودند . بعد از دو ساعت بيرون آمد . به عرض عارضين و داد مظلومين مىرسيدند كه قرق شكسته شد .
من به حضور شاه رفتم . مدتها بود اين عمارت را نديده بودم . همانطور كه ذكر شد كيكاوس ميرزا پسر فتحعلى شاه در ايام حكومت خود اين را ساخته . در تالار بيرونى صورت فتحعلى شاه را با قريب صد و پنجاه نفر از اولاد او كه در آن زمان حيات داشتند كشيده . سر ناهار روزنامه عرض كردم . شاه را اغوا 4 نمودم كه خزانهء حضرت را ببيند كه به مرور دهور از ميان نرود . اگرچه رفته است . اما باز اشياء نفيسه هست . از قبيل كلاه خود و زره و بعضى اسلحهء مرصع كه متعلق به حسينقلى خان برادر صلبى و بطنى فتحعلى شاه بود و قنديل طلاى مرصع از فتحعلى شاه و بعضى اسباب ديگر . بعد از ناهار منزل آمدم . ناهارى صرف نمودم خوابيدم . عصر توى شهر رفتم . طولا شهر قم را گردش كردم و شهر بسيار كثيفى است كه در هيچ نقطهء ايران شهر به اين كثافت نيست . باروئى در قديم داشته با برج كه تماما منهدم است . قدرى از برج برپا است كه معلوم مىشود در آبادى برج و باروئى عالى بوده است . بيرون دروازه مشهور به دروازهء اصفهان مقبرهء على بن جعفر است . كاشىكارى بسيار ممتازى دارد كه اگر به فرنگيها بفروشند ده هزار تومان كاشىها را مىخرند . كاشى پر طاووسى است . آنچه بر من معلوم شد آبادى شهر در اين طرف بوده و قبل از بناى بقعهء حضرت معصومه كه بدست شاه اسماعيل شده ،
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 147
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١٤٧