جمعه 23 - امروز منظريه مىرويم . شش فرسخ راه است . صبح آفتابگردان زيندارباشى رفتم . آنجا شنيدم سيد ابو القاسم مرحوم شد . اين سيد از اهل كاشان و شاگرد بزاز بود . . . . 2
خلاصه از علىآباد حركت نموديم . اندكى كه دور شدم در دامنهء كوك داغ از اسب فرود آمده انتظار موكب همايون را داشتم . طولى نكشيد كه رسيدند . ما هم در عقب كوكبهء همايون رانديم . دو فرسخ كه رفتيم كنار درياچه به ناهار افتادند . سر ناهار كتاب لوئى چهاردهم و پانزدهم را عرض كردم . بعد با خان محقق ناهارى صرف نموديم .
مجددا با زيندارباشى به درشكهء كرايه نشستيم . همهجا تاختيم تا منزل رسيديم . باد سختى مىوزيد . از بىآبى بىتاب شده بوديم . اين عنصر عزيز در اين منزل وجود دارد .
امين السلطان نمىدانم به چه ملاحظه سى هزار تومان در اينجا خرج كرده ، كاروانسرا و مهمانخانه بنا نموده ، آب مختصرى درآورده ، اما نه به قدر كفايت اردوى پادشاهى . اصل اين مكان به شاشگرد معروف است . نجاستش از اسمش پيدا است . مغرب احضار به در خانه شديم . در مراجعت با محقق شام خوردم .
شنبه 24 - امروز وارد قم شديم . راه بسيار بد و پنج فرسخ بود . يك ساعت به دسته مانده به رفاقت محقق به درشكه نشستيم . بىتوقف رانديم . سه از دسته رفته وارد شهر قم شديم . اين شهر را من چهارم دفعه است كه مىبينم . دفعهء اول سى و نه سال قبل ، دوم بيست و يك سال ، سوم نوزده سال ، اين دفعهء چهارم است ، و هر چهار دفعه در ركاب پادشاه عصر ناصر الدين شاه بودم . على را ديروز فرستادم خانهء يكى از سادات متولى را گرفته بودند . حمام هم قرق كرده بود . بعد از اندك راحتى با محقق حمام رفتيم . مراجعت به خانه نمودم و از كباب لولهء قم كه بسيار لذيذ است صرف شد . حاجى سيد صفى كه پيرمرد هشتاد سالهايست و عموى صاحبخانه و با پدرم نهايت خصوصيت را داشته با چند نفر از اولادش ديدن آمد . . . . 3
خلاصه تبركا سيد را با خودم به زيارت بردم . از صحن جديد امين السلطانى كه از اعاظم ابنيه ايران است [ و ] صد هزار تومان متجاوز خرج كرده و هنوز ناتمام است داخل
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 146
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١٤٦