ساخته مىشد به همان تركيب كه خرّاطى چوب مىشد يكصد چرخ در كار بود ، و بريدن و سوراخ كردن و وصله نمودن و صيقل دادن و خرّاطى هرنوع اسباب بزرگ و كوچك آهن با چرخ بود . در استعمال آنها هيچ صعوبتى زياده از خرّاطى چوب به نظر نمىآيد : از جمله چيز غريب كه در آنجا مشاهده شد ، در كار بودن يك سندان و چكشى « 1 » بود كه وزن چكش متجاوز از پنج خروار بود ، و اسباب آهنى كه در زير اين چكش ساخته مىشد يك ذرع طول و قطر داشت كه با گردش چرخ اسباب منجنيق آهن را از كورهء آتش بيرون آورده به روى سندان مىگذاشت ، و با گردش چرخ ايضا چكشكارى اين اسباب بزرگ مىشد ، و از اتصال آن چكش بآهن از كوره بيرون آمده خرمن آتش به اطراف پاشيده مىگرديد .
عجيبتر اين بود كه گردش اين چرخ بىاندازه را چنان اندازه و مطيع خيال خود كرده بودند كه براى امتحان يك دفعه كنده درخت بسيار قطور و بزرگى را در زير چكش انداختند از شدت ضرب چكش آن كنده در روى سندان تارومار گرديد . و دفعهء ديگر پنج و شش عدد فندق در توى بوشقاب چينى در روى سندان گذاشتند ، و چرخ را بطورى اندازه دادند كه در زير چكش كذائى فندقها خورد گرديده ، به بشقاب چينى ابدا آسيبى نرسيد . خلاصه كارهائى كه امكانيت آن به نظر محال مىآيد اسباب آن را چنان فراهم آوردهاند كه با كمال سهل و آسانى ساخته مىشود .
و بقرار دو سه ساعت در آن بناها و انبارها گردش نموده هنگام عصر شده خستگى مانع تفرّج كشتيهاى بندر مزبور گرديد قرار ديدن آنها
هامش
( 1 ) - در اصل : چكوش .