مطالعهء كتب جغرافيا و مشاهدهء كارت « 1 » و يا سير درياها و جزاير و كوهها چنان تتبعات نمودهاند كه همهء روى زمين را مثل كف دست مىتوانند فهميد . اگر از دختر دهساله بپرسى كه شهرهاى ايران در كدام طرف و در كدام قسمت ايران واقع و ميوجات و حاصل آنجا چيست ، و آبوهواى آنجا بچه طور است ، البته از اهل خود مملكت بهتر بيان خواهد كرد .
اول علمى كه در فرنگستان لازمتر مىدانند علم جغرافيا است . انسان بدون اين علم ممكن نيست كه بصيرتى بر اوضاع دنيا داشته باشد . امروز در فرنگستان عالم و صاحب هنر و صانع شهرت كردن خيلى مشكل است ، زيرا كه همهء مردم قدر علم و هنر را دانسته بتعصّب يكديگر كار مىكنند ، البته هرسال چند هزار جلد كتاب از زنها تأليف مىشود ، جماعت زنها كتابها بر ردّ مسايل و دلايل مردمان عالم و دانشمند نوشتهاند ، و كروركرور كتابها از هرعلم نوشته مىشود كه مباحثهء همه در شكافت حقيقت و قدرت خالق و در احوال حال و مآل است .
تماشاى عمارت بلور
روز جمعه بعزم تماشاى عمارت بلور حركت گرديد ، و اين روز ، روز عيد بزرگ انگليس و هفتم شهر جمادى الاولى بود . همهء دكاكين و بازار بسته ، مردم مشغول عيش و تفرّج خود بودند . در اثناى خروج از شهر دچار فوجى از انگليس شديم كه با طبّال و موزيكانچى بقراولى مىرفتند . جمع كثيرى نيز از زن و مرد بعزم تماشاى آنها همراه بود ، ولى از بسكه اين سربازها صورة و لباسا بسيار منتخب و بلحنهاى خوش و مختلفه موزيكان مىزدند ، نتوانستم بيك ديدن قانع بوده بگذاريم و بگذريم . همراهى ايشان را تا آن مكانى كه تقسيم قراول مىشد كرديم .
هامش
( 1 ) - در اصل : كارد ، مراد نقشه است .