بين ايران و افغانستان بروز نمايد ايران بحكميت انگليس راضى گردد « 1 » .
« معاهدهء پاريس كه بموجب آن افغانستان به كلى از تحت تبعيت ايران خارج گرديد دولت ايران را بعذرخواهى از سفير انگليس واداشت باعث افزايش نفوذ اين دولت در دربار طهران شد و اعتماد الدوله با خوشى تمام شرايط آن را پذيرفت زيرا كه از عزل خود ميترسيد .
دربارهء اين صلح در جواب يكى از نامههاى فرّخ خان نوشته است : « . . . برادر من ، حالت بد ايران و نداشتن استطاعت جنگ و گرفتن محمّره و بوشهر ده [ كذا ] و نداشتن پول و اين خلق منافق ايران كه يد بيضا كردم كه تابحال فساد و حرامزادگى نكردند ، اين صلح و ده مساوى پستتر بهشت است و فوز عظيم و اگر با كفايت خودت و مهربانى دولت بزرگ فرانسه چيزى كم شود البته بهتر است و الا كم نشد باز ممنون و شاكر هستيم . . . »
اما دولت او پس از ختم جنگ با انگليس چندان مدتى دوام نكرد . چه ناصر الدين شاه كه از اختلال امور در عهد صدارت اعتماد الدوله كاملا آگاه شده بود در محرم 1275 او را از صدارت انداخت و شخصا زمام امور را در دست گرفت « 2 » » .
معاهدهء پاريس از طرف ناصر الدين شاه و ميرزا آقا خان نورى صدراعظم و ويكتوريا ملكهء انگلستان امضاء شد و ملكهء ويكتوريا به خط خود در زير آن نوشت :
« تا ميتوانيم مانع ميشويم كه اصول اين پيمان بهم بريزد و با تمام قوا در حفظ آن خواهيم كوشيد » .
هامش
( 1 ) - متن معاهده را علاوهبر اين كتاب ميتوان در كتاب « معاهدات ايران با ممالك خارجه تأليف مؤتمن الملك پيرنيا و كتاب « معاهدات بين بريتانياى كبير و ايران تأليف « هرتسل » يافت .
( 2 ) - تاريخ مفصل ايران - مرحوم اقبال ص 423 .