امّا وضع مجلس پاشا اين بود كه فرشش قالى 119 و چند كت و صندلى كه تشكچه 120 از چيت سفيد داشت نهاده بودند و چند زوج ركاب در ميان بخارى بود . گفت اين ركابها را تعارف آوردهاند ، ولى من مداخله و تصاحب نمىكنم ، مال دولت است آنچه تعارف و پيشكش و هدايا مىآورند مىفروشم و تنخواهش را به خزانهء سلطان مىفرستم ، همين ركابها را اگر شما مىخواهيد بخريد . اين مطلب را دروغ نگفت . قرارش همين است كه گفت . آنچه مىآورند ، مىفروشد و تنخواهش را به دولت مىدهد .
خلاصه بعد از صرف شربت و قهوه برخاستيم 121 و جناب پاشا تا درب اطاق مشايعت نمود . از پلههاى 122 بالاخانه به زير آمده ، سوار شديم و به همان ترتيب به كارپردازخانه دولت قوىشوكت معاودت نمودم . حين برآمدن از منزل جناب پاشا ، به صواب ديد مقرب الخاقان كارپرداز ، مبلغ بيست تومان جهت قهوهچى پاشا انعام فرستادم [ كه ] بعد از اظهار به جناب پاشا گرفته بودند .
ميرزا محمد حسين كه با ميرزا محمد رضا به منزل قونسول انگليس رفته بودند [ نقل كردند كه ] درب منزل [ قونسول ] چهار نفر به جلو افتاده و ترجمانش در سر پلّه استقبال نموده ، به اتفاق وارد اطاق شدهاند . مستر كنسل قونسول [ كه ] در وسط اطاق در كنار ميز ايستاده بوده ، دو سه قدم پيش مىآيد . ميرزا محمد حسين شرايط تعارف [ را ] به قاعده [ اى ] كه رسم است به عمل آورده ، در شاهنشين اطاق كه سر در عمارت بوده مىنشيند . ميرزا محمد حسين مىگويد : سركار خان به جناب شما سلام دوستانه رسانيده و از اظهار مهربانى و زحمات شما حين ورود هديهء همايونى ، كه از نتايج اتحاد دولتين عليّتين بود ، خاطرشان مسرور است و از جناب شما عذر خواهند . قونسول در جواب گفته بود اگرچه از جانب سفارت دولت بهيّهء انگليس همهوقت فوق العاده آمادهء بروز مراتب عقيدت نسبت به مأمورين دولت علّيه ايران هستيم ، ولى در اين مورد به نحوى كه دلخواه شخصى خود من بود رفتارى نشد . لهذا از قصور خود معذرت مىخواهم . پس از آن ظرفى مربّا كه در آن حدود رسم است آورده [ بود ] . بعد از صرف قهوه برخاسته [ بودند ] و ترجمان به مشايعت تا وسط مهتابى آمده بود .
منزل قونسول در محله [ اى ] از محلّات بغداد واقع است كه از بابت آب و هوا از ساير محلات امتياز دارد . منزلى است وسيع كه اطرافش را از جنوب ، دجله و از جهات ديگر ، باغ احاطه دارد و در اطاقى كه ميرزا محمد حسين را برده بودند از هر زينت كه ممكن است در اطاق گذارند احسن و اجملش آنجا بود [ ه است ] . از جانب دولت انگليس از قرارى كه مذكور شد ماهى هزار تومان براى مخارج سفارتخانهء بغداد مىدهند . جز در ايام مخصوصه ، كه در تمام سال زياده از چهار پنج روز نيست ، اوقات ديگر طبخ مطبخشان به معيار اشتهاى قونسول است ، نه چيزى زياد مىآيد و نه قونسول گرسنه مىماند .
خداى تعالى وجود مسعود مبارك سركار جهانمدار اقدس ارفع شاهنشاهى ، خلّد اللّه ملكه و ايّد الله دولته ، را محفوظ فرمايد و همواره سفرهء نعمت آن پادشاه بازل 123 را در بسيط
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: عليرضا عضد الملك
ص١٣١