چنين وسائل و كارخانهها و انبارهاى اسلحه كدام قدرتى است كه بتواند با شما جنگ كند . نه امكان ندارد هيچ دولتى نمىتواند با انگلستان درآويزد .
بعد از اتمام بازديد انبارها و كارخانجات كه با توجه و مراقبت خاص سرهنگ كلولاند هدايت ميشد شاهزاده ارشد اظهار تمايل كرد كه بعضى منازل و سازوبرگ سربازان را ببيند . نظم و ترتيب و پاكيزگى اطاقها مورد توجه زياد واقع شد . در حقيقت بايد بگويم كه دو شاهزاده بزرگتر هميشه در هر فرصتى كه پيش ميآمد رغبت و تمايل زيادى به ديدن چيزهاى مفيد نشان ميدادند . به آنچه فقط جنبهء تفريح و مشغوليات داشت اعتنائى نداشتند . بخصوص شاهزاده ارشد كه دائما مراقب و در صدد بود كه اطلاعات مفيدى تحصيل كند مثل اينكه هنوز اميدوار بود شايد روزى برسد كه دوباره در مقام و موقعيتى قرار گيرد كه آن اطلاعات را مورد استفاده قرار دهد . شاهزاده خواست محتويات يك كيف سربازى را تماشا كند و وقتى تعداد اشياء ضرورى و طرز بستهبندى آنها را ديد گفت : « آفرين به اندازه يك خانه ايرانى اسباب دارد » . اما بعد از ديدن دو كتاب كه گفته شد انجيل و كتاب دعا هستند گفت : « يك سرباز با آنها چه مىكند ؟ » من خيلى خوشوقت شدم كه شاهزاده شاهد و مدركى از علاقه و توجه ما به مسائل مذهبى ديد . زيرا چون ما انگليسيها اهل تظاهر نيستيم ايرانيها خيال مىكنند كه ما نسبت به امور مذهبى هيچ توجه و علاقهاى نداريم . جواب دادم : « چطور شاهزاده مگر يك سرباز نبايد از خدا بترسد ؟ » شاهزاده جواب داد : « صحيح ميگوئيد و حق با شما است . بسيار خوب است » و بعد به انگليسى اضافه كرد : ورى ورى گود .
قسمت اول برنامه آنروز تمام شد و بعد رفتيم به اطاق غذاخورى و ساندويچ و شراب صرف شد . بعد رفتيم به تماشاى تيراندازى خمپارها و وقتى شاهزادگان ميديدند گلولههاى بزرگ درست در بالاى نشانه منفجر مىشود نمىتوانستند از اظهار مسرت و تعجب خوددارى كنند . نمايش تيراندازى با يكمرتبه آتش دادن تمام خمپارها كه غرش و صداى مهيبى كرد به پايان رسيد . خانه نمونه كه بعد ديدند درخور دقت و مطالعه بيشترى بود ولى چون فرصت نبود نظر سريعى به آن انداخته گذشتيم . در اينروز شاهزادگان به ياد جبل الطارق و پذيرائى شايانى كه سررالف و ودفورد « 1 » حاكم آنجا از آنها كرده و آنچه آنجا
هامش
( 1 ) -Sir Ralph Woodford