زياد گوش ميكردند . همين كه آهنگ سريع و بلندتر شد شاهزاده ارشد گفت :
- اين آهنگى است كه مخصوص جنگ است و هميشه قبل از شروع نبرد مىنوازند . هيچكس نميتواند در مقابل آن مقاومت كند .
راستى همچنان صداى تيز و زنندهاى بود كه دشمنان را وادار به فرار ميكرد بخصوص اگر از دوستداران موسيقى خوب بودند . . . بعد كه آهنگ عوض شد شاهزاده گفت اين آهنگ مخصوص رقص است ببين چقدر عالى است . حتى يك شخص چلاقى را هم كه رقص نميداند به رقص ميآورد . ميرزا ابراهيم به انگليسى به من گفت :
اين موسيقى حسابى است . شما ممكن است آن را دوست نداشته باشيد . اما به من بيشتر از ده اپرا لذت ميدهد . ده سال بود كه من اين آهنگ را نشنيده بودم و در اين مدت هم به ذوق و سليقه و عادات شما خو گرفتهام و از موسيقى عالى شما هم لذت ميبرم . اما احساسات قديمى و جوانى بقدرى قوى است كه هيچكدام از نواهاى شما به اندازه اين آهنگ كه شنيديم در من اثر نميكند . حالا شما چطور انتظار داريد كه آهنگهاى اپرا براى شاهزادگان كه هيچ به موسيقى شما آشنا نيستند لذتبخش باشد ؟
ميرزا راست ميگفت . موسيقى هر ملتى موجود يك سلسله افكار و احساساتى است كه درك آنها براى يك خارجى مقدور نيست چنان كه ايتاليائى هم به آهنگسازهاى مخصوص اسكاتلندى همانقدر مىخندند كه يك اسكاتلندى بساز ايرانى . صورت شاهزاده ارشد از شدت لذت گل انداخته بود . والى بلند شده با خواندن غزلها و اشعار احساساتش را بروز ميداد . آنوقت متوجه شدم كه اشخاصى كه مطالب را از نظر شخصى و احساسات خودشان توجيه و تعبير مىكنند چقدر در اشتباهند . البته اين اولين دفعه نبود كه من در ضمن انجام مأموريتى كه داشتم به خطا قضاوت ميكردم و متأسفانه آخرين دفعه هم نبود كه حسابهايم غلط درآمد .
وصول اخبار از ايران
در مهمانى شام مستر گرازلى من اطلاع پيدا كردم كه روز بعد از حوالى شاتام « 1 » مانور پلسازى نظامى روى رودخانه مدوى « 2 » انجام خواهد گرفت و براى شاهزادگان
هامش
( 1 ) -Chatam( 2 ) -Medway