به عمل آورده بودند كه ذره [ اى ] از آن هزار مرتبه از نور آفتاب روشنتر ميبود . آن چرخ را كه حركت داده نور جوهر مغناطيس « 1 » ظاهر ميگشت و از سوراخ بر آن ديوار سفيد پرتو روشنائى افكنده هيچكس بر نظاره قدرت نداشت . اندكى كه حركت چرخها را كم ميكردند ممكن نگاه كردن بود . ولى آنچنان روشن بود كه گفتى تمام جرم آفتاب در اين خانهء محقر واقع است . بعد از آن آب بسيار صاف را كه هيچ ديده [ اى ] تشخيص ندهد كه كرمى يا دردى در آن است « 2 » در بلور يا شيشه كرده در مقابل آن شعاع ميآوردند كه حايل ميان شعاع نور و آن ديوار ميگرديد و آن آب عكس به آن ديوار مىانداخت ، سبحان اللّه يك دفعه ملاحظه كرديم كه دريائى بر آن ديوار عكس انداخته و در آن دريا صد هزار قسم جانور به هيكل « 3 » هريك به اندازهء نهنگى يا زنده پيلى در يكديگر افتاده و يكديگر را ميخوردند . چندين هزار دست و پا داشتند « 4 » و دهان هريك به جائى واقع گشته
هامش
( 1 ) - در حاشيهء نسخهء نفيسى نوشته شده است : « تحقيق علمى اين مطلب جوهر مغناطيس نيست بلكه قوه الكتريسيته است كه بواسطهء مالش از آن چرخها حاصل نمودهاند و عكس آنكه به ديوار مىافتد بواسطهء آلت ميكروسكپ است كه ذرهبين بوده باشد . چون ابتداى علم بوده و انتشارى نيافته بوده است لهذا مرحوم روزنامهنگار استحضار تامه بمسائل علميهء آن حاصل ننموده است » .
( 2 ) - نسخهء اصل و مجلس : كه ابدا كرمى يا مطلقا دردى و ناصافى در وى است .
( 3 ) - نسخهء اصل و مجلس : بدشكل . نسخهء ديگر بدهيكل هم مىشود خواند
( 4 ) - نسخهء اصل و مجلس : كه .