استنباط رصد و استخراج زيج فرمود و در شمال سمرقند مايل به مشرق مقام لايق تعيين نمود و به اختيار حكماى نامدار طالعى كه آن كار را شايد ، مقرر شد و بناى آن چون اساس دولت پايدار و بنياد آن چون قواعد سلطنت استوار ، استحكام يافت .
تاكيد بنيان و تشييد اركان چون قواعد جبال تا موعد يوم
« تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً
« 4 »
»
مأمون از زوال و مصون از اختلال آمد و هيات افلاك تسعه « 1 » و اشكال دوار تسعه و درجات و دقايق و ثوانى [ تا عواشر ] و افلاك تداوير و كواكب سبعه سياره و صور كواكب ثابته و هيات كره ارض و صور اقاليم و كوهها و درياها و آنچه از توابع آن باشد ، به نقوش دلپذير و رقوم بىنظير در درون خانههاى آن عمارت عالى بنياد و رفيع نهاد كه نمودار قصر مقرنس سبع شداد بود ، ثبت و تحرير فرمود و تقويم آفتاب و ساير كواكب را رصد كرده بر زيج [ جديد ] ايلخان كه خواجه نصير الدين طوسى استخراج نموده بود ، فوايد و لطايف افزود و در تقويم آفتاب و ديگر كواكب تفاوت صريح ظاهر ساخت و حكماى بزرگ در آن مهم نازك ممد و معاون بودند ، آوازه آن امر خطير در بلاد و امصار اشتهار و انتشار يافت و شاهزاده موفق گرديد تا آن زيج تصحيح يافته به اتمام رسيد و زيج سلطانى گوركانى موسوم گشت و در ميان مهره صناعت تنجيم و اصحاب تقاويم معمول و متداول است .
و چون سخن عمارات عاليه و شرح زيج به نوع بسطى اختتام يافت ، عنان [ جواد ] خوشخرام قلم به صوب تاريخ و اسلوب معهود يافت .
در اين سال در مملكت ماوراء النهر امير يادگار كه حاكم سورام بود ، وفات يافت و ميرزا الغ بيگ امير شاه ولى را به جاى او مقرر فرمود و اواخر جمادى - الاخرى امير جهانشاه ولد امير قمر الدين التجا به آستانه ميرزا الغ بيك آورد ، به عنايت مخصوص شد و هم در اين ماه « 2 » قل محمد پسر امير خدايداد كه صاحب وجود مغلستان بود به سمرقند « 3 » آمد و تربيت يافت .
هامش
( 1 ) در حاشيه آمده : و دواير عظام كه محيط به عالم تخيل ( ؟ ) كردهاند ، نه است از آن جهت كردهاند تا متسعه صفت كرده و دواير صغار را نهايت نيست .
( 2 ) متن : باب .
( 3 ) متن : سرحد .
( 4 ) سوره 52 آيه 10 .