نزول افتاد و در وقت مراجعت نيز غره شوال سنه اربع و عشرين ( 1 ) به همان منزل مبارك فرود آمدند و از آنجا گذشته عرصهء نيشابور را مخيم اقبال ساخت و از آنجا به مشهد مقدس رضوى ( 2 ) - على ساكنها التحية و السلام - توجه نموده زيارت سلطان خراسان دريافت و از آنجا متوجهء وطن مالوف و مقام مطلوب گشته در نوزدهم شوال مذكور به دار السلطنه هرات - صانها الله عن الافات - سراى پرده همايون بازكشيدند .
رسيدن موكب ميمون و مواكب همايون با حصول مرادات و وصول سعادت به مستقر قوايم رفعت و مقر دعايم سلطنت مبارك و ميمون و خجسته و همايون ( 3 ) باد ، اكابر و اشراف كه در اطراف و اكناف ممالك محروسه بودند ، متوجه درگاه عالم گشته شرايط تهنيت قدوم مبارك به جارى آوردند [ و السلام ]
ذكر قضايايى كه بعد از رسيدن رايات همايون به [ دار السلطنه ] هرات به وقوع پيوست
چون رايات همايون به دار السلطنه هرات نزول فرمود ، حكام و صناديد روزگار به رسم تهنيت عازم بساط بوس حضرت سلطنت شعارى گشتند [ و هريك فراخور حسن عبوديت به نواخت و اكرام مخصوص و منصوص گشته ] در وقتى كه حضرت سلطنت شعارى - خلد اللّه تعالى ملكه و سلطانه - هنوز عزيمت [ يورش ] آذربايجان نفرموده بود ، بنابر التماس حضرت خاقانى مولانا امير خواجه را كه ملازم امير اعظم اعدل امير حسن صوفى بهادر بود ، به رسم ايلچى به بلاد هند فرستاده بود . ( 4 )
در اين ايام كه بندگى حضرت از آن سفر مراجعت نمود ، مولاناى [ مذكور ] مرحوم ( 5 ) از بلاد هند به خراسان معاودت نموده جمعى كثير از اكابر هند به رسم ايلچى [ مصاحب و ] ملازم او بودند و خضر خان او را رعايت نموده مال فرستاده بود و كسان خود همراه كرده ، ( 6 ) از جمله عجايب آن ديار كرگى « 1 » همراه آورده بودند كه تا بنياد دنياست هيچكس در اين بلاد مثل آن جانورى نديده است ، حيوان ( 7 ) غريب
هامش
( 1 ) . م : 824 .
( 2 ) . ت : الرضوى .
( 3 ) . ت : « و خجسته و همايون » ندارد .
( 4 ) . م و ل : است .
( 5 ) . ت : ندارد .
( 6 ) . ت : گردانيده .
( 7 ) . م : حيوانى .
( 1 ) كرگ : مخفف كرگدن ( دهخدا ) .