( 1 )
نتايج تلخى كه از صفين و جمل ببار آمد
1 - نافرمانى سپاهيان
( 2 ) پس از جنگهاى خونين و بىنتيجهء صفين و نهروان ، ارتش عراق دچار ناتوانى و خستگى شد و بسركشى و پراكندگى گرائيد و علت اين تمرد و تفرقه يكى آن بود كه گروهى فراوان از سپاهيان عراق در اين نبردها كشته شدند و آنها از بستگان و خويشاوندان بازماندهء سپاه بودند كه مرگشان خانوادهها را داغدار و اندوهناك ساخته و سايهاى از غم و سوك همه جا بر سرشان گسترده بود و چون ايمانى مستحكم نداشتند بر اثر اين فقدانها به جزع افتاده بودند و ديگر آن شجاعت و اشتياق بجهاد را كه قبل از جنگ در وجودشان زبانه مىكشيد از دست داده بودند و بشدت نسبت بجنگ احساس نفرت و خستگى ميكردند و خواستار صلح و آسايش بودند .
به همين دليل وقتى كه امام پس از جنگ نهروان آنها را به نبرد با « معاويه » برانگيخت ، سخنش را نشنيدند و پيرويش نكردند و « اشعث » كه نهادى ناپاك و مأموريتى پنهان داشت در حضور همگان به امام گفت :
« اى امير المؤمنين ! نيزههامان شكست و شمشيرهامان كند گشت و تيرهامان خورد شد ، ما را بخانههايمان بازگردان تا