مروزىها : اعقاب چهل هزار ايرانىاى هستند كه امير سعيد خان در سال 1810 موقعى كه بكمك ساريقها بخارا را متصرف شد از مرو همراه آورد . اصل نژاد آنها از تركهاى آذربايجان و قرهباغ است كه نادر شاه پس از كوچاندن از زادوبوم اجدادى بمرو هدايت كرده است . مروزيها از تاجيكها هم بسيار ترسوتر و بزدلتر و درعينحال محيلترين سكنهء بخارا بشمار ميآيند .
ايرانيها : سكنهء ايرانى بخارا قسمتى برده و قسمتى بردهء آزاد شده ميباشند كه پس از پرداخت فديه در خانات مستقر گرديدهاند . باوجود فشار مذهبى كه آنها را وادار مىكند تشريفات دينى خود يعنى تشيع را محرمانه انجام دهند معذلك در امر تجارت و صنعت قرين موفقيت ميباشند و چون زندگانى از كشور خودشان ارزانتر است سود بيشتر بدست ميآورند . ايرانى كه فهم و شعورش نسبت به سكنهء آسياى ميانه بىحد برترى دارد غالبا بشرائط بردگى پشتپا زده بمدارج عالى مشاغل سياسى راه پيدا مىكند . كمتر حاكم ايالتى پيدا مىشود كه به نحوى از انحاء در بين زيردستان خود عدهاى ايرانى كه سابقا بردهء او بوده ولى نسبت به او وفادار ماندهاند جاى نداده باشد . اطراف امير فعلى هم پر از ايرانى است و اولين صاحبان مقامات عالى هم در خانات از همين ملت ميباشند . در بخارا آنها را براى مذاكره با فرنگيها از همهكس صالحتر ميدانند و معتقدند كه آنها هم مانند فرنگيها داراى اثرات « صنايع شيطانى » كه باعث برترى من غير حق آنها شده است ميباشند .
علىاىحال ، همانطور كه بفكرش هم افتادهاند اگر تهاجمى از طرف ايرانيها شروع بشود امير كفارهء اين طرفدارى را كه سبب شده است او قشون خود را تحت اوامر چند نفر ماجراجوى خارجى قرار دهد شديدا خواهد پرداخت . سرفرماندهانش كه عبارت از شاهرخ خان و محمد حسن خان باشند هردو در ايران متولد شده و توپچىباشىها هم ( فرماندهان توپخانه ) كه زينلبى و مهدى بى و لسقر بى هستند
سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — صفحة 463
مساهمون: آرمينيوس وامبرى
ص٤٦٣