است . با اينكه مشهور است در راه خيوه و بخارا آمد و شد زياد مىشود معذلك به غير از مأمورين سرحدى و چند صحرانشين دورهگرد حتى يكنفر مسافر هم تا آنموقع به چشم ما نخورده بود ولى ناگهان نزديكهاى نيمه شب با كمال تعجب پنج نفر سوار را ديديم كه بتاخت به طرف ما ميآيند . اينها تجار خيوهاى بودند كه از بخارا تا اينجا را در ظرف چهار روز از طريق قرهقل طى كرده بودند . ما را از وضعيت راه مطمئن كرده گفتند فعلا هيچ خطرى در بين نيست و در ضمن اطلاع دادند كه در ظرف چهل و هشت ساعت با كاروانى كه آنها از آن جلو افتادهاند تلاقى خواهيم كرد .
در موقع حركت از خيوه بما گفته بودند كه چون تركمنهاى تكه اطلاع پيدا كردهاند كه امير و لشگريانش از بخارا خارج شدهاند ، لذا خيال دارند اطراف پايتخت را مورد تاخت و تاز قرار دهند و كاروانباشى ما با اينكه در ظاهر اظهار خاطر - جمعى ميكرد ولى باطنا ازين حيث خالى از نگرانى نبود ولى حالا كه اين خبر را شنيديم به كلى خيال او راحت شد . بيش از شش تا هشت منزل در پيش نداشتيم كه فقط در دوتاى از آن يعنى بين جيحون و قرهقل نميتوانستيم آب بدست آوريم .
فرداى آن روز طرف صبح در « تونوكلو » توقف كرديم اين قلعهء مخروبهء قديمى در روى يك بلندى واقع است كه جيحون از پاى آن ميگذرد و سراسرش از عاليترين سبزى مستور است . ازينجا راهى در جهت شمال شرقى شروع مىشود كه از صحراى ريگزار « خالاتاچولى » يا بعبارت ديگر « جان باتيرديقان « 1 » » ( مخرب زندگى ) عبور مىكند . ازين راه فقط در زمستان ، پس از افتادن برف عبور و مرور مىشود زيرا درين موقع راه قرهقل توسط تركمنها مسدود ميگردد و اينها در اثر يخبستن جيحون بلامانع در تمام ناحيه رفتوآمد مىنمايند .
حرارت درين اثنا آن به آن شديدتر ميشد ولى زياد مزاحم حركت ما نبود زيرا
هامش
( 1 ) - يا اگر صحيحتر بگوئيم « باتيردورقان » اسم فاعل فعل « باتيرماق » ( يعنى خراب كردن ) است .