خطاب به استروسلسكى كه قزاقخانه را تحويل بدهد . بعد گفت ديشب نصف شب حركت كردم ورود را منزل جنرال نمودم . از آنجا برحسب وظيفه خدمت شما . منزل نداشت از استروسلسكى هم مىترسيد . اين بود حكومتى آمد و همانجا مقيم شد .
گفت جنرال وعده داد استروسلسكى را ملاقات مىكنم و بعد شما را خواهم ديد .
حرفهاى سردار همايون در مورد وثوق الدوله و مشير الدوله
عدل الممالك كه آشنائى هم داشت فورا صندلى خود را نزديك برد ، حكايت خانه را آرامآرام گفت كه سردار سر تكان مىداد . بعد سردار گفت من با وثوق الدوله خويشى ندارم ، ارادت زياد هم ندارم . اما اگر مشير الدوله هم پيروى همان سياست را مىكرد امروز كار ما خيلىخيلى بهتر بود . همين رويهء غلط شصت هفتاد مليان به مردم رشت ضرر وارد آورد و چه قدرها هم به دولت خسارت رسيد . دست به قلمدان روى ميز برد گفت من قلمدانسازى نمىدانم . فورا من گفتم اگر مايل باشيد به اين كار ، گفت نه بايد معلم بيارم ياد بگيرم ، بلكه بايد بگويم حكما بلدم ؟ مىگفت براى توقف سه روزه آمدهام بعد مىروم و مراجعت يك سره اينجا مىمانم . عدل الممالك فورى خانهء خود را تقديم كرد كه شما آنها را خارج كنيد خودتان منزل نمائيد . استروسلسكى از طهران آمد . عموم صاحبمنصب و نفرات قزاق از روسها متنفر شدهاند ، و الا تحويل دادن ادارهء قزاق مثل آن دفعه باعث فساد مىشد و ممكن نبود . اقبال انگليسها آورده است .
استروسلسكى احمق است
يك نفر رشتى زيردست من نشسته بود . قدرى با او صحبت نمودم . گفت من طهران بودم تا رشت رسيدم روز ديگر حركت كردم . ما در پيادهروى عادت كردهايم . باز گفت سه روز و سه شب بود قزاق در خمام جنگ مىكرد ، شب جمعه شش ساعت از شب رفته عقب نشست . آن هم فشنگ تمام شد ، غذا نرسيد . اما تا غروب جمعه رشت را از دست ندادند تا جمعيت حركت كرد . استروسلسكى آنوقت به تمام فرونتها حكم بازگشت داد . عموم رشتى از تهور و شجاعت قزاق تعريف مىكند ، اما عموما از نقشهء جنگى استروسلسكى مذمت . اين رشتى مىگفت اصلا استروسلسكى مرد احمقى است و هيچ قابليت ندارد . مىگفت سردار محيى ( باز خودش را رساند تا ميرزا بود حنايش رنگ نداشت . او كه رفت ببين چه مىكند ) در انزلى نطق كرده كه خانهء مرا خراب كردند . اگر به رشت برگشتم با خون رشتى گل آن را آجين مىكنم . مىگفت دولت خطا كرد اسلحهء دنيكين را نياورد . مثل شرفخانه كه چند مليان اسلحه را به خود ضرر زد كه