رسيدن كتاب از طهران
يكشنبه 13 ربيع الثانى ، هفتم دلو - سه روز قبل از طهران روزنامه و چهار جلد كتاب رسيد . كتابها دو جلد فارسى جنگ روس و ژاپن است ترجمهء ميرزا باقر خان تبريزى كه او را خوب مىشناسم . اما خيلى بدخط چاپ شده است . يك جلد انگليسى مسافرت يك نفر انگليسى است در صد سال قبل از بمبئى به ايران و روسيه و آلمان تا انگليس كه آقاى عماد السلطنه خيلىخيلى تعريف نوشته بودند كه همچو سياحتنامه كم پيدا مىشود .
چون از شيراز تا خمسه را هم شما ديدهايد به شما بهتر لذت مىدهد . جلد ديگر رمان انگليسى است « پيك و يك كلب » كه بيشتر آن مضحكه است . عجالتا روزنامهها را خواندم از 13 ع 1 لغايت 39 . « رعد » يوميه كه پس از يك هفته توقيف به آن تفصيل كه نوشتيم ، منتشر گرديده است .
جنگ و صلح
مسئلهء عمده اين است كه ابدا رايحهء صلح به مشام احدى نمىرسد و صلح انفرادى روسيه هم صورت نگرفت . آقايان تيوتان راضى به شرايط روسيه نشدند و تمام قصدشان از متاركه استفادههاى زياد بود . پس از حصول به آن نكول كردند . از قرارى كه خواندم دولت آلمان و رفقاى او مايل نشدند كه اراضى اشغال شده روس را كه بهترين نقاط آن مملكت است كلية از دست بدهند و به آزادى ملل صغيره و اينكه آنها را به حال خود گذاشت به هر طرفى مايل شدند جزو آن مملكت شوند ، زيرا با منافع اطريش هنگرى و عثمانى مخالف بود . قولى هم مىنويسند از سركردگان نظامى و مارشالها هم صدائى برخاسته شد كه ما راضى به اين قسم صلح نمىباشيم .
از قرار خبر اخير وكلاى صلح متفرق شدند و روسيه تجهيز سپاه را فرمان داد . اما روسيه ديگر آن روسيه نيست كه بتواند جنگ كند . قشون تمام متفرق ، اسلحه تمام پراكنده ، چنان قتل و غارت و يغماگرى و چپاول حكمفرماست كه نظير آن در هيچ عهدى و هيچ مملكتى وجود نداشته است . آلمان با همان ديويزيونهائى كه در خود روسيه از اسراى آلمانى و اطريش تشكيل داده به خوبى مىتواند همهجا را مسخر كند كه ابدا احتياج به قشونهاى ديگر نداشته باشد .
بنابر معمول مطالب مهم كه يادداشت شده بههمانترتيب كه روزنامه قرائت شده درج مىشود . سپس بعضى از آرتيكلهاى مهم را مىنويسم .