در راهها از سرما و گرسنگى تلف شدند . اغلب بچهها در باتلاقها غرق شدند . ارامنهء قزوين هم وقتى كه قشون رفت خيلى متوحش بودند . طهران هم بىتزلزل نيست .
معتضد الملك ( بورير )
يكشنبه غرهء ماه ربيع الاولى - نظام الملك به پيشكارى آذربايجان انتخاب [ شد ] و در ركاب حضرت وليعهد مىرود . از غرايب دخترى داشت نظام الملك خيلى محبوبه عيال پسر عصمت السلطنه صبيهء فرهاد ميرزا معتمد الدوله معروف به معتضد الملك . ( اين معتضد الملك پيشخدمت ناصر الدين شاه بود . كله و چشمهاى درشت بىحركت او شبيه به سر بريده بود . شاه اسم او را « بورير » گذاشته بود ) از او طلاق گرفت . سلطان على نامى بود غلام بچهء نظام الملك به او ميل پيدا كرد . شش هفت سال قبل زن او شد . نظام الملك خارجش كرد . اين چند سال خيلى خيلى به حال فلاكت افتاد و پس از شش سال يك ماه پيش او را آورد به خانهء خودش . اين شفقت نظام الملك باعث شد كه بعد از شش سال بيكارى بىپولى صاحب مقامى شد .
تنفر از روس و انگليس
عصر قونسلگرى رفتم . اطاقها مثل حمام گرم بود . قونسل گفت تبريز به تصرف عثمانى افتاد . امير حشمت را كرمانشاهان فرستادند آنجا را هم منقلب كند . شجاع الدوله فرارى است . گفتم پلتيك شما در ايران خوب نبود . گفت تصديق دارم . ليكن روسيه هم برادر بزرگ ايران است . هيچ به حرف مأمورين اينجا گوش نمىدهند . مثلا يك وقت تلگراف از رئيس قشون قفقاز مىآيد قشون مىآيد . يك وقت تلگراف مىكند مراجعت كند . يك كلمه با سفارت و ماها مشورت نمىكنند . از يكطرف هم ما نوكر انگليسها شدهايم بايد [ به ] دستور العمل لندن راه برويم . تا بخواهيم گوش ندهيم با آلمان صلح مىكند . مردم كليتا از روس و انگليس متنفر مىباشند ، فهميده يا نفهميده متمايل به سمت آلمان و عثمانى [ اند ] . در اينجا شهرت دارد دولت ما با آلمان همراه شده اما رسما خبرى نرسيده است .
توپهاى آلمان ، نقل از لندن نيوز
از « لندن نيوز » - قلعهجات بلژيك كه با خاك يكسان شد . براى دفاع از توپهاى نه اينچى كه وزن گلولهء آن سيصد پوند ( وزن انگليسى است ) ساخته شده بود و از سيستم قلعهجات نمرهء اول بود . اما براى آن توپ و هيچ كس تصور نمىكرد از اين بزرگتر توپى را