مرتضى قلى خان قاجار پيشخدمت سابق مظفر الدين شاه است . خوشگل بوده و شاه خيلى به وى ميل داشت . 1315 كه ما از قزوين عزل شديم اين آمد با چندين جوال غرور و استبداد . بذلها كرد ، بخششها از مال مردم كرد . حكمها كرد كه چه بنويسم . بعد ملاير رفت باز قزوين . هميشه مظفر الدين شاه در دستخطها كه شبانه مىنوشت عنوان « درازجان » دستخط مىكرد . صدق الدوله بلند قد است و اين لقب « درازجان » لقب التفاتى شاه بود و هر دستخط درازجانى خانمان سلسله و طايفهاى از رعاياى فقير يا غنى را به باد مىداد . در اين مدت هرچه گير صدق الدوله آمد يا بذل بى جا كرد يا قمار نمود . فعلا چيزى ندارد . چنان كه در اين مدت داراى يك خانهء ملكى نشد . روى هم رفته آدم سالم خوبى است . نمىتوان گفت در سلك ساير نوكرهاى مظفر الدين شاه محسوب است .
معاون حكومت
تازگى سلطان محمد خان « 1 » نام از شاگردان مدرسهء سياسى كه جوان نوزده يا بيست ساله است براى حكومت معاون روانه شده كه حالا هم كارگزار است هم معاون . فايدهاى كه براى صدق الدوله كرد داراى يك اطاق شده . با ميرزا محمد حسين خان همشيرهزاده همدرس بوده كه فعلا ميرزا محمد حسين خان هم معاون كارگزارى خراسان و رئيس تذكرهء آنجا شده و چند روز قبل از حركت من از راه گيلان و عشقآباد به سمت مقصد رفت . حكومت سست و خيلى عاجز است . تمام ادارات به او تحكم دارند . در صورتى كه اين ناظر كل و مسئول است . تا اين معاون چه كند .
حمزه خان رئيس قشون
ساير ادارات همه جوان هستند و تا انشاء الله تربيت پيدا كنند مدت زمانى لازم دارد .
حمزه خان جنرال رئيس قشون ، اين حمزه خان را همه گفتند در قزاقخانه روز انهدام مجلس « فوزيه » كردند چنانچه خود من هم يقين داشتم . اما خير مخفى شد و به جاى آن مدت اختفا رئيس قشون قزوين شد . دويست سرباز و صد سوار در شهر دارد كه هميشه براى نرسيدن حقوق زد و خورد دارند تا به تحصن قونسلگرى رسيد . آدم درويشمسلك بسيار خوبى است . باانصاف و بامروت است .
هامش
( 1 ) - شايد سلطان محمد خان عامرى ( ايرج افشار ) .