ايران خيلى در اين چند سال تغيير كرده و چيزها و تماشاها به ما نشان داده است كه در قرنها كمتر واقع مىشود . انتهى . [ پاياننامهء عماد السلطنه ]
توقيف روزنامهها
امروز « شرق » و « ايران نو » چاپ و منتشر نشد . هرچه آدم فرستاديم جهت را نفهميدند . در دو شمارهء خود « ايران نو » خيلى روسها را تعقيب كرده بود . خصوصا اعلان اردبيل را درج كرده بود كه من چند روز قبل از ميرزا محمد حسين خان همشيرهزاده كه در وزارت خارجه ادارهء روس است شنيده و نوشتم . او آن روز مىگفت خبر را پنهان كردند شايد براى اين مسائل توقيف شده باشد . اما در « پليس ايران » كه تازه مؤيد الممالك [ منتشر مىكند ] ، همان كه « صبح صادق » را مىنوشت گرفتارى آخوند را خواندم .
پانف بلغارى - مقالهء ايران نو
راستى در شمارهء 73 « ايران نو » در ذيل عنوان « پانف و امان الله ميرزا » تفصيلى قرائت شد كه ناچار از ذكر آن مىباشم . مىنويسد قبل از توپ بستن مجلس يك نفر صاحبمنصب روس ( مامون تف ) به طهران آمده بود كه خود وقعهء شوم مجلس [ را ] كه از تدبيرات لياخف بود ديد . پس از مراجعت به پترزبورغ كتابى چاپ مىكند موسوم به « وقايع حاليهء ايران » . اين كتاب چندان اهميتى ندارد . يك فقره در آن جالبنظر است قسمت راجع به پانف و شغلى كه امان الله ميرزا در تبعيد او داشته . در صفحهء 198 مطالب ذيل را خوانديم . ثابت و آشكار شد كه او يعنى پانف صاحبمنصبان ايران را ترغيب و تحريض به عدم اطاعت مىنمايد و فورا در وقتى كه هيچ شبهه نداشت پانف دستگير گرديد . بدين ترتيب كه براى ترغيب و تحريض نزديكى از صاحبمنصبان سابق قزاقخانه رفت . اين صاحبمنصب يكى از شاهزادگان قاجار و موسوم به امان الله ميرزا بود كه خيالات ترقىپرورانه در سر داشت و اگرچه از شغل خود از قزاقخانه استعفا داده ولى اين استعفا بر خلاف ميل او بود و در مجلس سمت وكالت را داشت . پانف خيلى به كار خود مطمئن بود ولى نمىدانست كه اين آسيائى نجيبتر از اروپائى است . به محض اينكه شروع به حرف زدن كرد فورا امان الله ميرزا به نوكرهايش حكم كرد كه او را از خانهاش بيرون كنند . بعد يك كاغذ مفصلى به فرماندهء كل قزاق نوشته تفصيل را خبر داد و اين وقعه مقام و قدر او را نزد همه بلند كرد . اين است آنچه مامون تف مىنويسد . حالا معلوم مىشود كه تبعيد پانف بر چه اساسى مستند بوده و سبب اينكه او را دستگير كردهاند چه بوده . سرّ او را امان الله ميرزا بروز داده . ما به اين كار نداريم كه پانف