سطح دريا با آن اسباب كه مثل ساعت روباز مىماند معين مىشود . آن اسباب يا در جيب يا در صندوق يا در هر كجا گذاشته شده باشد در حركت سربالا يا سرازير اندازهء آن زمين يا كوه به فوت انگليسى كه يكپا باشد معلوم مىشود ، مثلا معين كرده بود كه تجريش شش هزار فوت بلندتر از سطح درياست . اسباب بسيار خوبى است براى سفر .
قدمپيما
ديگرى اسبابى است مثل ساعت روباز . آن را يا در جيب ساعت يا به جائى آويزان مىكنند كه در وقت حركت تكان بخورد ، معين مىكند چهقدر آدم راه رفته ، چند ميل حركت كرده است . بعد ميل انگليسى را تقسيم به ذرع و ذرع را تقسيم به قدم مىكنند معلوم مىشود چند قدم يا چند ذرع يا چند ميل يا چند فرسنگ امروز حركت كرده است . يا آن اسباب را به اسب آويزان مىكنند .
قطبنما
ديگرى يك قطبنماست و يك درجهء سانتىگراد . آن اسباب اول سرما و خوبى هوا و باران را هم معين مىكند . براى سفر اسبابهاى لازم خوبى است . اسم اسباب اولى « بوسك » دومى « پدومطر » و سومى « بارومطر اندروئيد » [ است ] . « * »
پنجشنبه سلخ شهر محرم الحرام - تولوى خان نوبه كرد . عصر در ركاب حضرت و الا سوار شديم به سراغ همان كبكها ، به اشارهء توله ترمه پيدا شدند . دو تير از دور حضرت و الا و من انداختيم نخورد . هرچه گشتيم پيدا نشدند . اگر در دفعهء اول زده نشوند ديگر پيدا نخواهند شد . بغلههاى سختى هم دارد كه اسبرو نيست . بارى به مسافت سه ميل كه يك فرسنگ باشد راه رفتيم و به ارتفاع هزار فوت . غروب از وسط باغ فردوس به منزل آمديم .
روز شنبه دوم شهر صفر المظفر - صبح حضرت و الا به شهر جهت رفتن به دربار تشريف بردند . حالت تولوى خان ديشب بقدرى بد بود كه گمان حصبه مىرفت .
آخر شب بهتر شد . ميرزا محمد حسين حكيم آمد و خاطرجمع كرد كه حصبه نيست .
امروز الحمد لله حالتش بهتر است . تب به كلى رفع شده ديشب خيلى بادكش كردند .
عصر ساعت يك و نيم به سفارت انگليس رفتم . اغلب فرنگيها بودند خيلى خوش گذشت . اعليحضرت همايونى هنوز در چمن سعيدآباد در سه فرسنگى شهر تبريز تشريف دارند . تا قلهك يك ميل راه بود و چهارصد فوت زمين آنجا گودتر از تجريش است . شب درجهء سانتىگراد نوزده بالاى صفر بود . هوا خيلى خنك شده است .
الحمد لله و با بسيار تخفيف يافته و به كرمانشاهان سرايت نكرده است . تولوى خان لله الحمد بهتر است . الان كه سه ساعت از شب گذشته است در چادر نشستهام هوا
هامش
( * ) اصل اندروئىaneroide.