مَكانٍ
« 1 »
»
به ظهور و به اين سبب ازدياد و قصور در آب بحور و مدلول
« وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبالِ »
« 2 » بهم مىرسد ، آن را جزر و مد نمىگويند . زيرا كه قرار جزر و مد همه روزه مطابق نور جرم قمر و در روزى چهل و هشت دقيقه به تفاوت غير معين در جزر و مد تغيير بهم مىرسد [ كه در پنج روز چهار ساعت نجومى وقتش اختلاف بهم مىرساند ] « 3 » و شبانه روزى كه بيست و چهار ساعت است دو دفعه دريا جزر و مد مىشود . به اينطور كه هنگام مد شش ساعت و دوازده دقيقه دريا مىآيد و هنگام جزر شش ساعت و دوازده دقيقه پس مىرود . و درين بيست و چهار ساعت مساوى چهل و هشت دقيقه وقتش اختلاف بهم مىرساند . و كل آب دريا از سمت شمال و جنوب دوازده ساعت و بيست و چهار دقيقه مىرسند به آن نقطه مركز كه به اصطلاح دريائيان مشهور است كه آب دريا خالى شد . و دوازده ساعت و بيست و چهار دقيقه مد مىشود از آن نقطه به اطراف ، يعنى برمىگردد ، و آن هم مشهور است به پرشدن « 4 » . و آنچه از روى تحقيق و دقت ميزان هواى بندر مباركه ابو شهر مشخص شده انشاء اللّه در آخر كتابچه ذكر و به عرض اولياى دولت دوران عدت جاويد مدت قاهره باهره خواهد رسيد .
* * * و از يوم بيست و پنجم شهر مزبور به غايت بيست و سيم شهر محرم الحرام به جهت برداشتن نقشه و مهندسى قلعه و انجام خدمات
هامش
( 1 ) . آيهء 22 ، سورهء يونس .
( 2 ) . آيهء 42 ، سورهء هود .
( 3 ) . عبارت داخل [ ] در نسخهء مجلس وجود ندارد .
( 4 ) . در ملى عبارت بدين صورت است : مشهور به پر شدن است .