دلگرمى و اطمينان مشار اليه فصلى در قابليّت او در نقشهكشى و كاردانى او در اين فنّ تعريف كرده و گفته كه من هيچوقت در خيال مكافات اعمال شما نيستم .
روز 15 [ محرم الحرام ] - نيز توقف گرديد . در اين ايام همهجا روضهخوانى و تعزيهدارى خوب مىنمودند .
روز 16 [ محرم الحرام ] - از بيرجند سوار و به رباط [ 106 ] كه فاصله هفت فرسخ دارد حملونقل شد . رباط مزبور جائى است از ابنيهء آصف الدّوله مرحوم و جاى پرخطر و خوفناكى است و درش را كنده و برده بودند . درميان آن كلّه و نعش آدم و خون زيادى ريخته بود و در پشت آنجائى كندهده و دوازدهنفر را مقتول و آنجا انداخته بودند . شب را تا نصف بيدار و نزديك صبح از اينجا سوار [ شديم ] .
روز 17 [ محرم الحرام ] - به قريهء محمد آباد [ 107 ] كه مسافت هشت فرسخ راه است آمديم . دهاتى كه در بين راه مشاهده شد . بدين موجب است : چنار [ 108 ] ، چاهك [ 109 ] .
روز 18 [ محرم الحرام ] - از محمد آباد حركت و به قريهء بستاق [ 110 ] كه هفت فرسخ راه دارد ورود اتفاق افتاد . قريهء مذكور اول خاك طبس و سپرده به ميرزا محمد باقر خان عماد الملك است . قرائى كه در عرض راه ملاحظه گرديد بدين تفصيل است : دولت آباد [ 111 ] ، ده نو [ 112 ] . بستاق قلعهء بزرگ و خانهء زيادى دارد . حالا خراب و رعايا متفرق و پنج خانوار سكنه دارد .
روز 18 [ محرم الحرام ] - از بستاق سوار و به بلدهء طون [ 113 ] آمديم . بلدهء مزبوره بسيار بزرگ و آب و آبادانى زياد دارد . حالا مردم آنجا اغلب به واسطهء قحطى پراكنده و تلف شدهاند . و خانهها بىكس مانده و اين چند خانوارى كه باقى است از گرانى سال در اسوء حال بودند و مىخواستند قطع علاقه كنند . و طون دكاكين و مدارس و رباطهاى خوب و باغات مرغوب تا سه فرسخى بلده دارد . قرائى كه امروز در عرض راه مشاهده شد به تفصيل است : سرايان [ 114 ] قريهء معتبره و جمعيّت زيادى داشته و حالا خراب است . و آيس [ 115 ] خيلى ده بزرگ و پيشتر هزار خانوار داشته ، حالا پنجاه خانوار ، همين دارد .
روز 19 [ محرم الحرام ] - على الطلوع از طون حركت و به قصبهء بجستان [ 116 ] كه در ده فرسخى واقع است حملونقل گرديد . قصبهء بسيار جاى باصفا و خوش آبوهواست و كارخانجات شعربافى از قبيل برك ممتاز و چادر شب دارايى خوب
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 648
مساهمون: ايرج افشار
ص٦٤٨