مخصوص كه براى نرسيدن خيام در خانه منزل كرده بودند و بيرق شير و خورشيد دولتى زده نشده بود رعايا را طورى استمالت كرده كه نزديك ظهر كه چادرها و بنه رسيد بيرق دولت عليّه در جلو چادر برافراشتند . اهالى از ملاحظهء بيرق دولتى قدرى ساكت و از خيال انقلاب افتادند . با وصف اين چند نفر از ريشسفيدان و علما و سادات به شهر رفته و به حشمت الملك عارض شده بودند و علما و مشايخ خود شهر هم از استماع اين فقره به صدا درآمده بودند .
روز 22 [ ذى القعده ] - ميرزا آزاد خان ياور از جانب امير قاينات آمده پيغام آورد كه رعاياى سهكوهه به شهر آمده و اغتشاش كردند كه مأمورين خارجه در خاك دولت عليّه بيرق زدهاند . نمىدانم [ به ] وقوع آمده يا نه . مأمور مخصوص هم از ميرزا آزاد خان سفارش كردند كه پارسال انگليسيها همهجا بيرق زدهاند و به عرض اولياى دولت عليّه رسيده به من حكم شد كه اگر نتوانستم اينها را با ملايمت از اين صرافت منصرف بكنم . من هم بيرق شير و خورشيد دولت عليّه را در مقابل بيفرازم . و اين معنى محض رفع بعضى خيالات واهيهء مردمان عوام است . و يا اينجا هم بيرق خودشان را برافراشتهاند و من نتونستهام بهطور نرمى از اين فقره خيالشان را منصرف بكنم و بعد از اين هم موقوف داشتن اين معنى موجب تعويق بعضى امورات لازمه و تغيير خيال مأمور انگليس در موافقت است و كمال صعوبت و اشكال را دارد و اگر هم بشود مايهء شكايت در بخش كلى خواهد بود . و امروز عصر مأمور انگليس به اتفاق ميجر اسميت نايب و طامسن برادرزادهء خودش به ديدن مأمور مخصوص آمدند . و ميرزا آزاد خان ياور امشب در اينجا ماندند .
روز 23 [ ذى القعده ] - دو ساعت از روز گذشته از سهكوهه سوار و به قريهء چلنگ [ 51 ] كه مسافت دو فرسخ راه دارد آمديم . در عرض راه و اطراف آنچه از دهات معتبره بود بدين موجب است : ( شهركى پانزده پاكار خانوار به تخمين دارد - دولتآباد ده پاكار به تقريب خانوار دارد . و مزارع جديد الاحداث و دهات كوچك مشتمله بر چهار و پنج خانوار در سر راه است . و سه نهر بزرگى كه از رود هيرمند جدا شده و در سر راه واقع است . اسب نمىتواند عبور بكند و در معابر آب پل ساخته شده ، و خود چلنگ از دهات معتبرهء سيستان است ، و به تخمين پانزده پاكار خانوار دارد . از اين منزل ميرزا آزاد خان به شهر رفته و سفارشات مأمور مخصوص را به امير قاين ابلاغ نموده بود .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 627
مساهمون: ايرج افشار
ص٦٢٧