تركيب باطنى آن : چاى داراى چند قسم جوهر مختلفهء مغذّيه و معطّره و قابضه و ملوّنه است .
1 . از آن جمله جوهر « طئين » نام است كه شباهت تامّى در خواص و تركيب به جوهر قهوه كه « كافئين » باشد دارد ( درصد جزء شش درصد ) و غذائيّت چائى منحصر بههمين مادّهء ازتى است .
2 - دهن معطّرى را دربر دارد كه لونا زرد و و زنا و قواما سبكتر و غليظتر از آب است . رايحهء آن خيلى تند حتى گاهى به حدّ اسكار مىرسد . جهت تهيّج و تحريك چاى فقط به واسطهء همين دهن است .
3 - جوهر « طانان » نامى را كه عبارت از جوهر مازو باشد داراست . قبضش به آن ملاحظه است .
قدر شربت و وضع استعمال طبّى : اولا دمكردهء يك مثقال آن در چهار فنجان آب جوش . ثانيا بطور سفوف . ثالثا بطور پونج و آن هم تركيبى است كه دمكردهء غليظ چائى را با قند و ليموى ترش و عرق نيشكر كه گرم باشد مخلوط مىنمايند .
مخصوصا در روسيّه در اسهال ساده و سرماخوردگى استعمال مىكنند .
خواصّ و موارد استعمال آن : چاى خوب به جهت تحريك معدههاى ضعيف و سوءهضمهاى مخصوص و عوض مايتحلّل و تقويت بدن بلكه مانع از تحليل آن ، و چاى گرم و شيرين بعد از اغذيهء سرد و ثقيل و چيزهاى نفّاخ و به جهت تهنّج دوران خون و گاهى به قصد تعريق و برخى به جهت ادرار آوردن و در هواى سرد محض گرم كردن بدن و براى سدّ نمودن اسهال و بند آوردن عمل دواى قى ( اپيكا و انتيمون ) و مسهل و براى رفع اعيا و خستگى و در بعضى جاها ( انگلستان و روسيه ) بهر اسكات عطش چاى خيلى كم رنگ مستعمل است .
مخصوصا چاى سبز ( اگر مصنوعى نباشد ) در اسهال و صداع شقّى و به جهت گرم كردن بدن شخص وبائى و غيره مفيد است . ولى به واسطهء زيادتى تحريك و بىخوابى استعمال آن در بعضى امزجهء قابل تحريك خالى از خطر و ضرر نيست .
خطرات و مضرات چائى : اين همه خواصّ و فوايد كه به جهت چائى ذكر كرديم در صورتى است كه موافق آنكه وصف كرديم ( برگ سياه و گوركدار و توك
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٥٠