دارند كه كلا پانزده غروش مىشود . با وجوداين به مأمورين تذكرهء خوى و اطراف آنجا حكم شده است كه هركس از تبعهء عثمانى بدون ويزاى كارپردازان دولت عليّهء ايران به ممالك آن دولت عليّه بگذرد مبلغ سى غروش از او جريمه بگيرند و از جنابعالى مبلغ اين معامله را خواهش كرده بودم . در ضمن مراسلهء جنابعالى مورخ غرهء ذى حجهء 1311 جوابا مرقوم فرمودهاند كه در اين باب به مقامات لازمه تأكيدات مقتضيه فرمودهاند و ضمنا اظهار داشته بوديد كه مأمورين عثمانى از شتربان و قاطرچى كه به اسم جلودار معروف هستند هر دفعه كه به اين طرف مىگذرند مبلغ بيست غروش رسم ويزا دريافت مىدارند و از اشخاصى كه تذكرهء آنها ويزا ندارد مبلغ چهل غروش كه جمعا شصت غروش باشد جريمه دريافت مىكنند و از اشخاصى كه استطاعت دارند بههمين قرار رسم ويزا و جزاى نقدى پول جريمه مىگيرند و خواهش كرده بودند كه چون اين قبيل جلودارها از زمرهء شتربان و قاطرچى معدود هستند از آنها نيز مبلغ پنج غروش دريافت شود .
بر طبق مراسلهء جنابعالى كيفيت را به مدير شهبندرى حواله نموده از او ايضاح خواستم . مدير مشار اليه جواب مىدهد كه برحسب ارادهء سلطانى مقرر شده است از شتربان و قاطرچى و عمله و كارگر و از سكنهء قراء مجاوره مبلغ پنج غروش خرج ويزا بگيرند و موافق مساعى كه در نظامنامهء مرور در حق اين قبيل اشخاص موجود است مدت ويزاى آنها نيز تا شش ماه ممتد بشود و از اين مقوله اشخاص هركسى كه تذكرهء خود را به ويزا نرسانيده باشد مبلغ ده غروش دريافت دارند و برطبق اين ارادهء سلطانى به جاهاى لازم ابلاغ كيفيت شده است .
همچنين مدير مشار اليه اظهار مىدارد كه در دائرهء تنظيمات شوراى دولت مقرّر شده است كه قرار مشروح فوق تنها دربارهء مكاريهائى است كه به مزد خدمت مىكنند و به اشخاصى كه خودشان صاحب چند رأس مال مكارى هستند شمول ندارد .
و قرار بر اين است كه جريمهاى كه دريافت مىشود نقدا تحصيل شده در مقابل آن پساپورت داده نشود و مدت ويزا شش ماه ، بعد از تاريخ ويزاى مذكور بايد تجديد شود و به مأمورين حدود احكام صادر شده است كه اگر در اجرا و انفاذ اين قرار مسامحه و عدم مراقبت به عمل آيد اطلاع بدهند و برطبق اين قرار به شهبندرهاى دولتيه عثمانيه نيز دستورالعمل فرستاده شده است .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٣٠