دولت قوى شوكت روسيّه مقيمين ولايات دولت عليّهء ايران سپرده شد كه به اتفاق كارگذاران محليّه قدر و اندازهء ماليات مخصوص هر صنف را براى اداى ماليات اصنافيّه اتباع روس معيّن نمايند و بدين موجب احكام لازمه هم نوشته و ارسال شد . ليكن تاكنون فقط از جنرال قونسولگرى مشهد به دوستدار در باب قدر ماليات اصنافيّه رعاياى دولت عليّهء ايران متوقفين ارض اقدس و قوچان و بجنورد و درهگز اطلاعات لازمه رسيده . ولى از قونسولگريهاى ولايات سايره به واسطهء آنكه از كارگذاران محليّه اقدام به مشاوره و همراهى در تعيين مقادير ماليات اصنافيّه آنجاها نشده به هيچوجه چيزى ننوشته و اطلاعى ندادهاند . در اين صورت اجراى اين فقره همين براى اداى ماليات اصنافيّه متوقفين خراسان ممكن است بشود . چنانچه حكم لازم در اين خصوص به جنرال قونسولگرى ارض اقدس فرستاده خواهد شد .
اما چون در قليل مدتى قبل از وقت بايد تبعهء روس از اين فقره مستبصر باشند در آن احكام نوشته مىشود كه از اوّل ماه يول آتيه كه شش ماه از سال گذشته و چهل روز بعد از اين است شروع به اخذ ماليات بشود و هم دوستدار فرض خود مىداند خاطر عاطر آن جناب مستطاب اجل را متوجه نمايد كه اخذ ماليات اصنافيّه از اتباع دولت قوى شوكت روسيه بايد موافق شروط مفصلهء ذيل بوده باشد .
اولا اخذ اين ماليات اصنافيّه بايد كلية از عموم رعاياى خارجه بشود .
ثانيا ماليات اصنافيّه هر محل به قسط شش ماهه در مدت مقرره از طرف قونسولگريها گرفته شود .
ثالثا وصول اين ماليات اصنافيّه مستقيما بواسطهء مباشرين ديوانى دولت عليّهء ايران شده و قبض رسيد موافق قاعدهء صحيح به اتباع روس بدهند و اگر در مسئله [ اى ] اشتباه و مباحثه شود بايد مباشرين مزبور به قونسولگريهاى روس رجوع نمايند .
رابعا هرساله مقدار ماليات اصنافيّه را معيّن و مشخص نموده و در آخر هر سال قونسولهاى روس حق داشته باشند كه به اتفاق كارگذاران خارجهء دولت عليّهء ايران رسيدگى به تغييرات اخذ ماليات اصنافيّه بنمايند تا رعاياى روس با رعاياى دولت عليّهء ايران درين فقره مساوى و بىتفاوت باشند . در اين موقع نيز احترامات فائقه را تجديد مىنمايد . فى 18 ذى قعدهء 1310 .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 315
مساهمون: ايرج افشار
ص٣١٥