بفرستند و آنجا را خراب نمايند و نگذارند كه اشرار ارامنه چنين بنائى در آنجا داشته باشند . نوشتند كه خراب كردهايم . مخصوصا تحقيق نمائيد كه اگر بناى مزبور به همان حالت استحكام است البته واداريد خراب بكنند كه بودن چنين بنا مطلقا منافى صرفه و صلاح دولت جاويد آيت است . از قرار مذكور يك خليفه سقراط نام در آن حوالى گردش مىنمايد و مىخواهد در آن كليسا باشد . تحقيق نمائيد اگر سابقا اين كليسا خليفه نداشته من بعد هم نبايد داشته باشد و اگر داشته است به احوال اين خليفه مراقب باشيد و از حالات و خيالات او مستحضر بشويد و اطلاع بدهيد از حالت اين سقراط . از قرارى كه مىگويند آدم مفسدى است . در صدد باشيد كه اگر بتوانيد به يك وسيله او را از خاك دولت ايران منع نمائيد .
خامسا - مراقبت در امور مسافرين ارامنه است ، چه آنهائى كه از خاك ايران به خاك خارجه مىروند و چه آنانى كه از خاك خارجه به خاك ايران داخل مىشوند . آنهائى كه خارج مىشوند مراقبت از حال آنها خيلى سهل است . زيرا ناچار بايد تذكرهء عبور بگيرند . قرار بگذاريد هريك از ارامنه كه مىخواهند از نقاط آذربايجان به خاك خارجه مسافرت نمايند از كدخداى محله و يا مباشر خود نوشته در دست داشته باشند كه فلان ارمنى ساكن فلان نقطه كه اسمش فلان و شغلش فلان است و عازم فلان محل است آن نوشته را نزد شما مىآورند ملاحظه مىنمائيد و لازمهء وقت را در تفتيش از خيال او نموده همينكه از او مطمئن شديد آنوقت اجازه مىدهيد كه مأمورين تذكرهء آذربايجان به او تذكرهء عبور بدهند . اين دقتهائى است كه خودتان در تبريز خواهيد نمود و اگر وقتى معلوم شود كه آن كدخدايان و رؤساى دهات تصديق به يك ارمنى دادهاند كه از اهل آن ده نبوده يا به خلاف تصديق كردهاند آن شخص بايد مورد تنبيه و مؤاخذه سخت بشود . اما اشخاصى كه از ساير ولايات جزو آذربايجان از قبيل اروميه و خوى و غيره عازم مسافرت خارجه مىشوند به هركس كه محل وثوق شما است دستورالعمل مىدهيد كه از اين قرار معمول دارد . اما در باب اشخاصى كه وارد خاك ايران مىشوند بايد به مأمورين سرحدّى تأكيدات لازم بكنيد و آدم بگماريد كه در ورود آنها به سرحد تفحصات لازمه از حال او بكنند . اگر از اشرار ارامنه و از رعاياى عثمانى است او را گرفته به مأمورين سرحدّيهء عثمانى بسپارند و هرگاه اسلحهء خارج
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 318
مساهمون: ايرج افشار
ص٣١٨