حرف حسن آقا و سفارت اين بود كه به واسطهء تنزّلى كه در پول نقره حاصل شده است تفاوت آن هم داده بشود و ملاحظه بشود پولى كه تاجرباشى داده بود در همان وقت چند عدد اسكناس مىشد ، حالا به همان ميزان اسكناس داده بشود و مدتى در سر اين مطلب انجام اين كار معوّق ماند . چون حسن آقا در اين فقره [ به ] اظهار خود حق داشت و انتزاع ملك هم از دست تبعهء خارجه هرچه زودتر لازم بود به كارگذاران آذربايجان احكام صادر شد پول حسن آقا را با ملاحظهء تفاوت حاجى ميرزا فرج خان داده ملك را از دست او بگيرند و اگر لازم بشود كارگذاران حضرت مستطاب اشرف ارفع اقدس و الا وليعهد روحى فداه از خود چيزى بدهند كه اين كار تمام بشود . ولى هنوز قطع نشده است و حاجى ميرزا فرج خان در اين اواخر نوشته بود حاضر شده است پول او را بدهد ولى كارگذار آذربايجان همراهى نمىكند . لهذا آن جناب بعد از ورود به تبريز بايد اهتمام بكنيد حاجى ميرزا فرج خان پول حسن آقا را حاضر كرده بدهد و ملك مزبور از دست حسن آقا انتزاع و به مشار اليه منتقل بشود و نتيجهء آن را به دربار همايونى هم اطلاع بدهيد .
ششم - در سال شورش اكراد و اغتشاش شيخ عبيد الله در سرحدّات آذربايجان املاك مجيد خان مكرى در اجاره و در دست نظر بيكوفهاى تبعهء روس بود . به عنوان رسيدن صدمه از قشون دولتى و غيره به محصول املاك مزبور مبالغ زيادى ادعاى خسارت مىكردند . در كارگذارى خارجهء آذربايجان براى قطع دعاوى نظربيكوفها نه سال كه به انقضاى مدت اجاره باقى بود به رضايت اولاد مجيد خان به موجب قرار نامه نه سال ديگر به مدت اجارهء املاك افزوده بودند كه تماما هيجده سال مىشد . در نه سال اول محصول اربابى املاك فيما بين نظربيكوفها و شيخعلى خان پسر مجيد خان بالسويه به شراكت بود و در نه سال آخرى تمام محصول اربابى را به نظربيكوفها مخصوص كرده و قرار داده بودند . در اين نه سال آخر براى مخارج شيخعلى خان و ساير ورّاث مجيد خان فقط سالى يك هزار و پانصد تومان نظربيكوفها دستى بدهند و ديگر شيخعلى خان و ساير ورثه به هيچ وجه من الوجوه در عمل زراعت املاك مداخله ننمايند . با اينكه بودن اين املاك در دست تبعهء خارجه به هيچوجه جايز نبود بواسطهء اينكه اين كار بواسطهء قرارداد به امضاى كارگذارى و جنرال قونسولگرى روس در تبريز شده بود دولت عليّهء ايران
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٠٥