الجوانب اعليحضرت قوى شوكت اقدس همايون شاهنشاهى روحنا فداه عموم ملل متنوعه از گبر و يهود و نصارى كه تبعهء اين دولت عليّه هستند و در خاك ايران اقامت دارند به وزارت خارجه سپرده شده كه آنها را حفظ و حراست نموده نگذارند از كسى تعدّى و اجحافى به آنها وارد آيد . مكرّر در اين باب حكم و اصرار فرمودهاند آن معتمد السلطان هريك از ملل مزبوره را كه در تبريز و ساير ولايات آذربايجان سكنى دارند و مشغول كسب و رعيتى هستند برحسب امر و اجازه حضرت اشرف اعظم افخم و الا وليعهد روحنا فداه و جناب اجل افخم امير نظام دام اقباله تعالى سرپرستى نموده نگذارد زياده از منال مقررهء ديوانى كسى به آنها اجحاف و بىحسابى نمايد كه در ظلّ عاطفت همايون آسوده بوده به فراغت مشغول دعاگويى و كاسبى خود باشند .
احدى عشر - چند نفر كشيشان ينگى دنيائى كه در سلماس و ارومى مشغول تدريس و ارشاد طايفهء نصارى هستند اولياى دولت عليّه براى آنها حدّى قرار داده ، عدد مكتبخانه آنها و شاگردان را معين نموده ، دستورالعملهاى كافى براى اشخاصى كه به سرپرستى آنها مأمور شدند نوشتهاند البته سواد آنها در دفتر كارگذارى مهام خارجه آذربايجان هست اگر نباشد از دفتر وزارت خارجه بخواهد و به شرايط آن به دقت رسيدگى نمايد و به وسايل مقتضيه در مقام تحقيق برآيد كه از آن شروط تجاوز كردهاند يا نه ، اگر تجاوز كرده باشند سرپرست را تكدير و تحذير نموده نگذارد بر آن بناهاى مقرره و عدد مكتبخانهها كه سى باب بوده است بيفزايند و كشيشها در مقام دعوت و ضلالت مردم برآيند و كتابى كه منافى مذهب حنيف اسلام باشد چاپ كنند و به پول مردم را از دين خود خارج كنند .
اثنى عشر - اگر درميان تبعهء داخله و خارجه مشاجره و گفتگويى واقع شود تحقيق و اجراى عدل و انصاف بايد در منزل كارگذارى با حضور مترجم و گماشتهء قونسولگرى بشود . آن معتمد السلطان در كمال حقّانيت رسيدگى كرده موافق فصول عهدنامجات مباركه قطع و فصل نمايد . امورات اتفاقيه را به وزارت خارجه اطلاع بدهد .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 294
مساهمون: ايرج افشار
ص٢٩٤