نمايد . آنوقت مىتواند مكانى را به قدر ضرورت و اندازهء مال التجارهء خود خريدارى كرده در آنجا سكنى نمايد . در اين فقره هم تا ممكن است آن معتمد السلطان بسپارد محلّى را به اجاره تحصيل نمايند . اگر مقدور نگرديد به وزارت خارجه بنويسد و بعد از اجازه اذن خريدارى به قدر ضرورت بدهد .
ثانيا طرف معامله مقروض و ورشكست و بىاعتبار نباشد كه اسباب زحمت گردد .
ثالثا مقروض نوكر باب نباشد كه موافق حكم كليّه دولتى نوكر باب نمىتواند زياده از بيست و پنج هزار دينار با تبعهء خارجه نسيهكارى نمايد . درصورتىكه مبرّا از اين معايب ثلثه گرديد اسناد را ثبت و مهر نمايد و از يكصد تومان يك هزار دينار رسوم محرّر دريافت دارد . و از قرارى كه به اطلاع اولياى دولت عليه رسيده است بعضى از تبعه خارجه املاكى به لطايف الحيل مالك شدهاند آن معتمد السلطان كه نوكر دولتخواه و محل اعتماد اولياى دولت است به تدابير مقتضيه ملك را از يد تصرف آنها انتزاع نموده به صاحبانش مسترد دارد كه اين خدمت در نظر انور همايون خيلى جلوهگر خواهد شد .
خامسا - هرگاه يكى از تبعهء خارجه عارض شود كه فلان قدر مال مرا به سرقت يا غارت بردهاند و بدين بهانه مطالبهء غرامت نمايد بايد آن معتمد السلطان به دقت تمام رسيدگى نمايد كه مال او چه بوده و از كجا حمل شده ، قيمت آن موافق بارنامهء تجارتى چهقدر است و در چه محل به سرقت يا غارت رفته ، كدام مكارى حامل امتعه او بوده . بعد از تحقيق اين فقرات كه صدق عرض او معلوم و قيمت مال التجارهء او مشخص شد از جانب حضرت مستطاب اشرف ارفع و الا دامت شوكته مأمورى معيّن شده كه به آن محل رفته سارق را به دست آورده مال مسروقه را عينا يا قيمتا گرفته مسترد نمايند . به اسم غرامت نبايد دينارى از مردم گرفته شود .
تكليف مباشر آن محل به دست آوردن سارق و استرداد اموال مسروقه است نه اخذ غرامت از مردم بىگناه . ارقامى كه از جانب حضرت ارفع و الا دامت شوكته و احكامى كه از جانب جناب اجل افخم امير نظام دام اقباله صادر مىشود بايد در دفتر كارگذارى ثبت و به مهر آن معتمد السلطان پشت آنها ممهور شود .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 291
مساهمون: ايرج افشار
ص٢٩١