قلعهء پتك كه دو فرسنگ راه است منزل نموديم . عرض دره تخمينا يك فرسنگ است .
از آنجا روانهء قرهكول شديم كه شش فرسنگ است . در آنجا منزل ساخته .
قراكول از جمله بلوك معظم بخارا است . مداخلى كه از قراكول در سال به سركار امير مىرسد سى هزار طلا « 1 » است كه چهل هزار تومان باشد . حاكم آنجا حسين خان ايرانى است . عمل « بى » دارد كه منصب بسيار بزرگى است .
چهل سال قبل كه مرحوم زمان خان قاجار عضد الدينلو كه حاكم بسطام و گوكلان بود ايلجارى كرده با جمعيت خود بر سر طايفهء گوكلان رفته شكست خورده جمعى را تركمان اسير كرده از آن جمله حسين خان مزبور آنوقت به سن شانزده سالگى از راميان اسير شده به ارگنج افتاد و از آنجا دست به دست بيع و شرا شده در عهد امير حيدر « 2 » پدر سر كار امير در آن درگاه افتاده . اندكاندك ترقى نموده تا در عهد سركار امير مردى جليل القدر گرديده . حال او را حاكم بلوكات معظم مىنمايند .
اصل دين خود را [ 11 ب ] در دست دارد ولى تقيّه مىنمايد . چند سال قبل سركار امير از مشار اليه رنجيده مبلغ شصت هزار تومان او را ترجمان كرده گرفت . ترجمان را در تركستان « يرقو » مىگويند . حال دو سال است باز با او بر سر التفات آمده او را حاكم قراكول نمود .
اگر آب زرفشان نقصان نكند و به قراكول برسد منافع آن زياده از سى هزار طلا « 1 » به عمل مىآيد . آب زرفشان از كوه تاشكند مىآيد كه پايتخت افراسياب است . حال نيز زياده از حدّ معمور و داخل قلمرو حاكم خوقند است .
در شب حسين خان بطور خفيه به ديدن اين فدوى آمد . قند و چاى به منزل مباركى فرستاده . تفصيلات احوال خود را نقل نموده . آن شب را مهماندارى بسيار خوب كرد . قاعده آن است كه اهل بخارا نمىتوانند بىاذن امير به ديدوبازديد احدّى چه از اهل ولايت و چه از بيگانه نمايند .
هامش
( 1 ) . نوع پول طلا را معين نكرده و در سراسر اين سفرنامه اين اصطلاح ديده مىشود .
( 2 ) . امير حيدر از سلاطين منغيتيه تا سال 1242 سلطنت مىكرد و پس از او پسرش به سلطنت رسيد و سى و پنج سال ( تا 1277 ) حكومت كرد ( تاريخ سلاطين منغيتيه ، تأليف ميرزا عبد العظيم سامى ، مسكو ، 1962 ، ص 24 - 25 متن ) .