در تاريخ جهانآرا نوشتهاند كه شهاب الدين اياز نامى از فروع اتابكان سلغرى « 1 » لرستان ، شولستان از ملكان قيس خريده آغاز عمارت كرد . رفتهرفته شهرى بزرگ شده در حكومت آنجا استقلال يافت . بعد از فوت او حكومت هرموز و توابع آن ملك گردانشاه نامى كه نسب خود را از جانب پدر به حضرت هود النبى عليه السلام و از جانب مادر به گستهم بن اشك كه از نژاد ملوك عجم است درست مىنمود قرار گرفت و اولاد ايشان در آن ولايت نسلا بعد نسل فرمانروا بودهاند . از آن جمله سلغر شاه بن شهاب الدين بن تورانشاه صاحب چتر و لوا گشته بسيار عاليجاه و كريم الذات بوده ، چنان كه يكى از شعرا در مدح او گفته :
بحر با كاسهء چوبينه نه شىء اللهى است * كف برآورده كه اين در در سلغر شاهى است
و در سنهء ثلث عشر و تسعمائه اوان جهانگشائى ابو البقا شاه اسمعيل و عهد حكومت سلغر شاه ثانى بن توران شاه فرنگيهء پرتگاليه به خدعه و تغلب بر جزيرهء هرموز استيلا يافته در كنار دريا « كوت » كه به عرف فرنگيه عبارت از قلعه است ترتيب داده از تجار و مترددين بنادر عشور گرفته قليلى به والى مذكور مىدادند و به تدريج جمعى كثير از نصاراى فرنگ آنجا جمع آمده در هر سال كپتانى از جانب پادشاه پرتگال به آنجا مىآمد و كپتان به عرف فرنگيه ريشسفيد و سركردهء قوم و صاحب اختيار مهمات آن بندر است . طبقهء فرنگيه به مرور دهور شريك كل مداخل و مخارج آن ولايت شد .
چون زمان دولت سلغرشاهيه به فرخ شاه توران شاه و بعد از او پسرش فيروز شاه رسيد فرنگيه بيشتر از پيشتر اقتدار يافته كلى و جزوى مهمات آنجا منوط به رأى كپتان و طبقهء فرنگيه بود چنانچه از والى مسلمان جز نامى نمانده بود .
و در عهد دولت روزافزون عباسى خراج يومى به والى مسلمان كه در آن عهد محمود شاه بن فرخ شاه [ بود ] مىدادند و در بيرون هرموز كنار دريا كه به بندر گمبرو « 2 » مشهور است قلعه احداث نموده كه اليوم [ 52 ب ] به بندر عباسى موسوم و مشهور است .
و در جزيرهء قشم كه « جزيرهء دراز » مىنامند و منبع آب شيرين است كه از آنجا به كشتى نقل مىنمايند ارادهء ساختن قلعه نموده ، پوشيده و پنهان مصالح
هامش
( 1 ) . در همه موارد سلقر كتابت شده .
( 2 ) . اصل : مكه و