اين اوقات كه قانون مشروطيت داير و سلطان را وقعى ديگر در انظار به هم رسيد [ و ] عموم ملت همگى در حقيقت حارس وجود مقدس او شدند ، از تحفظ افواج مزبوره بىنياز [ شد ] و آنها را مثل ساير افواج خواستند در تحت سلاح جنگى و ساخلوى قرار دهند ، مسئله بر شرف افواج مزبور برخورد . ناگهانى به مجلس شورا هجوم برده چند نفر از وزراء و وكلاء را مقتول و اساس مجلس مقدس شورا را متزلزل كردند .
در همانروز براى دستگيرى آنها ، افواج ديگر حاضر نموده و اساس مجلس را داير [ كردند ] و نگذاشتند بر قانون مشروطيت خللى وارد آيد .
درباريان بيخرد دولت ايران اين مسئله را مستمسك [ كرده ] و در افواه و السنه به اخبار عكس اين انتشارات دادند و غافل از اينكه پستترين جاهل ملت عثمانى برتر از عالم ملت ايران است و در ملتى كه به واسطهء علم و آگاهى ثروت خود را خواسته ، به اين اباطيل دست از ترقيات خود برنمىدارد .
[ اخبار اسلامبول ]
چندى بود در اسلامبول ميانهء « انجمن اتحاد [ و ] ترقى » كه هواخواه ملت بود با « انجمن احرار » كه هواخواه استبداديان بود ضديت حاصل شده . انجمن اتحاد [ و ] ترقى در تمام كارهاى دولتى نظارت نموده كه مبادا در آتيه فسادى بروز كند . اين سبب شد كه انجمن احرار بر عليه اتحاد [ و ] ترقى اقدامات كرده و دو فوج از نظام را با خود متحد و دور پارلمان را احاطه كرده عزل وزير جنگ و صدر اعظم و رئيس مجلس [ را ] كه از اعضاء انجمن اتحاد [ و ] ترقى بود خواستند . ضمنا وزير بحريه را مجروح ، وزير عدليه را مقتول ، وزير جنگ را محبوس نمودند . ادارات جرائد [ ى را ] كه طرفدار انجمن اتحاد [ و ] ترقى بودند خراب [ كردند ] و جمعى از اهالى بيطرف را كشتند و يك نفر وكيل را هم كشتند .
اين واقعه سبب شد كه انجمن اتحاد [ و ] ترقى اقدامات قطعيهء خود را نموده كه كار را يكسره نمايند . . . « 1 »
هامش
( 1 ) . نقطهچين در اصل است .